پیش­ مخلوط ها و اهمیت استفاده از آنها در تغذیه نشخوارکنندگان

پیش مخلوط

پیش­ مخلوط ها و اهمیت استفاده از آنها در تغذیه نشخوارکنندگان

اهمیت استفاده از پیش­ مخلوط ها در تغذیه نشخوارکنندگان

پیش مخلوط: 

پیش مخلوط محصولی حاوی ویتامین ها، مواد معدنی، ترکیبات دارویی، مکمل های غذایی و رقیق کننده ها می باشد. این نوع محصول یک راه حل ارزش افزوده برای تولید خوراک پایدار و ایمن محسوب می شود. رسالت اصلی صنعت تولید پیش مخلوط، تولید محصولی با بالاترین کیفیت با بازده بالا و مقرون به صرفه از نظر اقتصادی است. هدف اصلی از تولید پیش مخلوط ها، تامین ریزمغذی ها مطابق با نیاز مصرف کننده است.

نکته اصلی در ارتباط با ترکیبات ریزمغذی این است که بیشتر آنها، مقدار بسیار کمی از جیره را به خود اختصاص می دهند. با این حال، وجود آنها می تواند ضروری باشد. اضافه کردن ریزمغذی ها به طور مستقیم به میکسر تولید خوراک، بدون تهیه پیش مخلوط، می تواند سبب کاهش کیفیت خوراک تولیدی شود. نتیجه این کاهش کیفیت می تواند از نظر اقتصادی برای پرورش دهنده جبران ناپذیر باشد.

تهیه مخلوط

جهت تهیه مخلوط یکنواخت ترکیبات ریزمغذی نظیر ویتامین ها، مواد معدنی، یونوفرها، بافرها و حتی برخی از توکسین بایندرها توجه به چند نکته در زمان مخلوط کردن اهمیت دارد. از جمله این نکات می توان به ارزیابی دوره ای میکسر (مشخص کردن ضریب همبستگی (CV))، توجه به مدت زمان لازم جهت مخلوط کردن در فرمول های مختلف، توجه به خصوصیات فیزیکی مواد اولیه (میزان رطوبت، زاوبه جریان، بار الکتریکی ترکیبات، اندازه ذرات و ….)، ترتیب اضافه کردن مواد اولیه به میکسر و نوع ترکیب حامل (Carrier) اشاره کرد. بهترین راه جهت استفاده از انواع ریزمغذی بدون کاهش اثرات آنها، استفاده از آنها در قالب پیش مخلوط می باشد.

دلایل بسیاری برای استفاده از پیش مخلوط ها وجود دارد. از مهم ترین آنها باید به ضرورت توزیع یکنواخت ذرات در خوراک نهایی اشاره کرد. به طور مثال، بعضی از ترکیبات نظیر پروبیوتیک ها یا مخمرها، با توجه به مقدار مورد نیاز از آنها، باید به مقدار ۵۰ تا ۳۰۰ گرم در یک تن خوراک نهایی اضافه شوند. توزیع این مقدار در یک تن، نیازمند تجهیزات پیشرفته و توجه به نکات فنی حین تولید می باشد.

نکات مهم در تولید پیش مخلوط

  1. استفاده از بایندرهای مایع:

 

این ترکیبات به عنوان عوامل ضد الکتریسیته ساکن، جلوگیری کننده از چسبیدن ذرات به دیواره تجهیزات، عامل ضد غبار و جلوگیری کننده از مخاطرات شغلی برای کارکنان مثل سوزش، آلرژی و ایجاد گرد و غبار به صورت انفجاری عمل می کنند. به طور مثال، پوسته برنج یک ترکیب حامل ضعیف است که به صورت ورقه های نازک با وزن بسیار کم می باشند که توانایی نگهداری ترکیبات فعال را ندارند. با این حال، اضافه کردن چسباننده های مایع به پوسته برنج باعث افزایش ظرفیت نگهداری آنها می شود. در این حالت، ترکیبات فعال بیشتری به حامل جذب می شود.

 

        ۲. نکاتی در مورد ترکیبات حامل

تعریف حامل و انواع آن:

ترکیب حامل به عنوان ماده ای تعریف می شود که توانایی پذیرش و نگهداری ترکیبات پودری را دارد و قادر است از تفکیک آنها در طول زمان جلوگیری می کند. عموما ترکیبات حامل به دو دسته تقسیم می شوند؛ ترکیبات آلی (پوسته برنج، سبوس گندم) و ترکیبات معدنی (کربنات کلسیم و دی کلسیم فسفات).

اندازه ذرات ترکیبات حامل:

ذرات ترکیب حامل باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا بتواند جریان پذیری خوبی ایجاد کرده و تولید گرد و غبار را کاهش دهد و نیز به اندازه کافی کوچک باشد تا ظرفیت نگهداری مواد اولیه فعال بدون تفکیک پذیری را داشته باشد.

تراکم توده ای (Bulk Density):

از این نظر، عموما استفاده از کربنات کلسیم به عنوان ترکیب حامل در مکمل های معدنی و پوسته برنج به عنوان ترکیب حامل در مکمل های ویتامینه و پیش مخلوط های حاوی افزودنی های خوراکی توصیه می شود. حجم مناسب پیش مخلوط سبب می شود در کارخانه، پالت چینی راحت تر صورت گرفته و در هنگام تست ریزسنجی محصول، جریان پذیری پیش مخلوط به صورت مطلوبی صورت گیرد.

رطوبت (Moisture):

به صورت استاندارد، مقدار رطوبت پیش مخلوط تولید شده باید کمتر یا مساوی ۵% باشد تا از واکنش اکسیداسیون در داخل کیسه محصول جلوگیری شود. به طور معمول، میزان رطوبت در پوسته برنج و کربنات کلسیم کمتر    از ۵%  می باشد، اما در سایر حامل های آلی نظیر سبوس گندم و چوب بلال ذرت عموما رطوبت بالاتر از ۱۲%  است که باید قبل از استفاده خشک شده و رطوبت به کمتر از ۵%  کاهش یابد.

مقدار چربی (Fat Content):

ترکیبات حامل باید کمتر از ۴% چربی داشته باشند در غیر این صورت، اکسیداسیون چربی سبب از بین رفتن بسیاری از ویتامین ها و افزودنی های خوراکی در داخل مکمل یا پیش مخلوط می شود. حامل های معدنی اصلا چربی ندارند و مقدار استاندارد چربی در پوسته برنج نیز ۴-۲%  است.

  1. جریان پذیری در پیش مخلوط

این ویژگی یکی از مهم ترین خصوصیاتی است که باید در پیش مخلوط به آن توجه شود. جریان پذیری مناسب سبب کاهش نیروی کارگری، بهبود دقت و توان عملیاتی در کارخانه در هنگام تولید پیش مخلوط می گردد. این ویژگی در محصول به تراکم بالای اندازه ذرات مواد مغذی فعال و حامل ها بستگی دارد. عوامل دیگری نظیر میزان رطوبت و واکنش های شیمیایی نیز می توانند جریان پذیری را تحت تاثیر قرار دهند.

ترکیبات جاذب رطوبت نظیر کولین، ویتامین های Spray Dry نظیر ویتامین D3 و مواد معدنی هیدراته نظیر سولفات آهن (FeSO4. 4H2O) و همین طور ترکیبات حامل با رطوبت ۱۰% می توانند سبب کیکی شدن پیش مخلوط و تیره رنگ شدن آن شوند. جهت رفع چنین مشکلی می توان از ترکیبات با جریان آزاد نظیر سیلیس آبدوست (Hydrofilic Silica) استفاده کرد که رطوبت مازاد در محصول را جذب کرده و باعث افزایش جریان پذیری محصول می شود.

 

  1. اندازه و تعداد ذرات

اندازه ذرات از منظر تولید پیش مخلوط با کیفیت، بسیار حائز اهمیت می باشد. این ویژگی سبب توزیع یکنواخت پیش مخلوط در خوراک نهایی شده و بر عواملی نظیر جریان پذیری، پایداری، بار الکتریکی و پاسخ بیولوژیکی ایجاد شده توسط پیش مخلوط تاثیر گذار می باشد.

اثر اندازه ذرات بر جریان پذیری:

عموما هرچه اندازه ذرات کوچکتر باشد، جریان پذیری نیز کمتر خواهد بود و برعکس.

اثر اندازه ذرات بر پایداری:

هرچه اندازه ذرات کوچکتر باشد، سطح تماس کل محصول بزرگتر شده و احتمال اکسیداسیون افزایش می یابد در نتیجه، قابلیت دسترسی ویتامین ها و افزودنی های خوراکی کاهش می یابد.

اثر اندازه ذرات بر پاسخ بیولوژیکی:

هر چه میزان ترکیبات مغذی فعال در هر تن خوراک کمتر باشد، باید اندازه ذرات کوچکتر باشد تا توزیع یکنواخت در محصول نهایی تضمین شده و سطح ریزمغذی های فعال به حد مطلوب پاسخ فیزیولوژیکی برسد.

  1. تولید پیش مخلوط

ترتیب اضافه کردن مواد اولیه به میکسر:

ترتیب اضافه کردن مواد اولیه به میکسر تاثیر بسیار بزرگی بر کیفیت نهایی پیش مخلوط دارد. توصیه شده است که در هنگام تولید مکمل ویتامینه و یا پیش مخلوط ابتدا حامل آلی به میکسر اضافه شود و در هنگام تولید مکمل معدنی ابتدا حامل معدنی به میکسر اضافه گردد. در مرحله بعد، روغن به کمک نازل های اسپری اضافه می شود. در نهایت ریزمغذی های فعال باید به میکسر اضافه شوند. مدت زمان مخلوط کردن هر بچ به نوع میکسر و نوع فرمول محصول بستگی دارد که بر اساس استاندارد تولید در کارخانجات (GMP) صورت می گیرد.

دستورالعمل شستشوی خط تولید:

این دستورالعمل از منظر آلودگی های متقاطع (آلودگی بین بچ ها) حائز اهمیت می باشد. این دستورالعمل در کارخانجات تولید پیش مخلوط که ترکیبات دارویی در آنها استفاده نمی شود، کمتر سخت گیرانه است. در این نوع کارخانجات باید سطوح تجهیزات به خصوص میکسر تراشیده شده و جاروکشی صورت گیرد.

کنترل کیفی تولید پیش مخلوط:

تنوع بالای ریزمغذی های مورد استفاده در کارخانجات تولید پیش مخلوط و قیمت بالای هر یک از این ریزمغذی ها سبب شده است که کنترل کیفیت در حین تولید یک امر اساسی باشد. البته توجه به این نکته نیز ضروری است که کنترل کیفیت در هر بچ به دلیل محدودیت های عملیاتی و اقتصادی آن چنان امکان پذیر نیست.

مدت زمان میکس کردن:

مدت زمان میکس کردن به نوع میکسر مورد استفاده بستگی دارد. مدت زمان کمتر از حد سبب توزیع ضعیف ذرات ریزمغذی در داخل محصول می شود که از طریق اندازه گیری ضریب همبستگی تغییرات بین دو نمونه از یک بچ قابل اندازه گیری است. در نقطه مقابل، مدت زمان بیش از حد نیز می تواند سبب ایجاد بار الکتریکی در ذرات شده و بدین طریق بین آنها ایجاد دافعه می کند که در نهایت سبب تفکیک ذرات از یکدیگر در داخل محصول می گردد. این حالت همچنین می تواند سبب چسبندگی ذرات فعال به دیواره فلزی میکسر شود که نوعی اتلاف محصول محسوب می شود.

تست میکسر:

تست میکسر باید بلافاصله بعد از نصب میکسر و سپس در بازه های زمانی منظم صورت گیرد. این تست بر اساس مقدارسنجی ضریب تغییرات یک ماده مغذی یا یک ریز مغذی در محصول تولید شده صورت می گیرد. این تست باید به صورت دوره ای و منظم انجام گیرد. عواملی چون از تنظیم خارج شدن شفت ها، فرسایش ریبون ها و پدال های میکسر، نشتی دریچه های ورودی و خروجی، تغییر در مدت زمان میکس و تغییر اندازه بچ ها می توانند تست میکسر را با مشکل مواجه کنند.

مراحل تست میکسر عبارتند از:

  1. مخلوط کردن یک بچ عادی که در آن ترتیب اضافه کردن ریزمغذی ها و مدت زمان اختلاط مشخص باشد.
  2. در انتهای مخلوط کردن یک بچ، ۱۰ نمونه از بخش های مختلف بچ گرفته شود. بر اساس تجهیزات مخلوط کردن، روش های نمونه برداری می تواند متفاوت باشد.
  3. هر یک از ۱۰ نمونه گرفته شده باید برای یک ریزمغذی فعال مشابه تجزیه و تحلیل شود. این نشانگر (ریزمغذی فعال) باید یک ریزمغذی معمول در آن پیش مخلوط تولید شده باشد. به طور مثال، در مکمل های ویتامینه این ترکیب می تواند ویتامین A، در مکمل های معدنی می تواند مس و در پیش مخلوط های تولیدی یک افزودنی خوراکی باشد.
  4. سنجش میزان نشانگر در نمونه های گرفته شده؛ بدین منظور باید از تجهیزات آزمایشگاهی استفاده شود که دارای کمترین خطای آزمایشگاهی هستند. از بهترین تجهیزات آزمایشگاهی بدین منظور می توان به دستگاه HPLC (کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا)، کرماتوگرافی گازی و جذب اتمی اشاره کرد.

ضریب همبستگی (CV) ترکیب ریزمغذی در هر یک از ۱۰ نمونه، نشان دهنده عملکرد میکسر و میزان توزیع آن ریزمغذی در مخلوط تولید شده است. ضریب همبستگی کمتر از ۱۰ %، نشان دهنده توزیع یکنواخت ریزمغذی در محصول تولید شده است.

  1. تضمین کیفیت (GMP):

تضمین کیفیت محصول پیش مخلوط تولیدی زمانی صورت می گیرد که به طور پیوسته کنترل کیفیت گفته شده در بخش های قبل صورت پذیرد. از سایر موارد مهم در کنترل کیفیت محصول می توان به موارد زیر اشاره کرد:

– ارزیابی کیفیت ظاهری هر بچ تولیدی از نظر رنگ و بافت

– انجام تست میکسر به صورت ماهیانه

– آنالیز کامل یک پیش مخلوط به صورت تصادفی در ماه

– نگهداری نمونه های گرفته از هر بچ به مدت ۲ سال

– استفاده از برگه اطلاعات جدا برای هر بچ

– قابلیت ردیابی مواد اولیه استفاده شده در هر بچ

 

نتیجه گیری

استفاده از پیش مخلوط هایی که در کارخانجات تولید مکمل و پیش مخلوط با پیشرفته ترین تجهیزات تولید شده اند، می تواند قابلیت ارائه انواع ریزمغذی ها به دام را تضمین کند. این که خود دامداری ها مبادرت به تولید خوراک و اضافه کردن انواع ریزمغذی به طور مستقیم به میکسر تولید خوراک کنند، مشکلات عدیده ای را به همراه خواهد داشت. در کارخانجات تولید مکمل و پیش مخلوط دامی، استفاده از دانش تخصصی و تجهیزات پیشرفته توزیع یکنواخت ریزمغذی ها در قالب پیش مخلوط را تضمین می کند.

گروه زرین جاودانه خوانسار مفتخر است به کمک دانش تخصصی در واحد تحقیق و توسعه خود محصولات پیش مخلوطی را طراحی کرده است که بر اساس استانداردهای جهانی و با بهترین کیفیت تولید و به دست مصرف کنندگان می رسد. این پیش مخلوط ها برای انواع گاو شیری، گوساله پرواری، بره پرواری و میش داشتی تولید و در اختیار دامداری ها قرار می گیرد.

گردآورنده: دکتر امین دیندارصفا
این محتوا برگرفته از مقاله زیر می باشد
  • Monsalve, D. (2006). Key points in mixing and delivery of microingredients in feed formulationsThe Nebraska Poultry Report, 22.

انتشار

error: محتوا حفاظت شده است