کنجاله سویا و اهمیت آن در تغذیه طیور و جایگزین های آن (قسمت دوم)

کنجاله سویا و اهمیت آن در تغذیه طیور و جایگزین های آن (قسمت دوم)

کنجاله سویا و جایگزین های مناسب آن

قسمت دوم

همان طور که در فایل صوتی قبلی (قسمت اول) صحبت کردیم یکی از معضلات فعلی در بخش پرورش طیور کشور، تهیه و تأمین نهاده هایی همچون کنجاله سویا است.

سویا، این نهاده پروتئینی مهم، علی رقم تمام برتری هایی که از لحاظ پروفایل آمینو اسید دارد، نقاط ضعفی نیز دارد.  این نقاط ضعف به وجود بازدارنده های غذایی مانند پروتئاز و همچنین مقدار متیونین پایین این کنجاله مربوط می شود. اما همانطور که پیشتر هم اشاره شد از کل کنجاله مورد استفاده در بخش دامپروری ۵۴% آن مربوط به بخش طیور است.  این میزان بالای مصرف بیانگر اهمیت و نقش مهم این کنجاله در تأمین نیازمندی های پروتئینی طیور می باشد.
در هنگام کمبود این کنجاله پروتئینی و به هنگام وجود محدودیت های قیمتی چه باید کرد؟
در بین کنجاله های پروتئینی گیاهی و با توجه به محدودیت هایی که در مصرف نهاده ای مانند پودر ماهی وجود دارد، هیچ مکمل پروتئینی به تنهایی و به طور کامل نمی تواند جای کنجاله سویا در جیره را پر کند. اکثر کنجاله های پروتئنی از نظر الگوی آمینواسیدی، بسیار دچار کمبود هستند و بازدارنده های خاص خودشان را هم دارند که مصرف آنها در جیره را بسیار محدود می کند.
در بین نهاده های موجود در بازار یکی از رایج ترین آنها کنجاله کلزا می باشد. برخی به اشتباه آن را تحت عنوان کنجاله کانولا هم می شناسند. اما باید عرض کنم که این دو کنجاله اساسا بیانگر یک ماده پروتئینی نیستند. کانولا واریته اصلاح شده کلزا می باشد که تحت عنوان “واریته دو صفر” شناخته می شود و ربطی به کلزایی که ما در جیره ها استفاده می کنیم ندارد.
کلزا و کنجاله حاصل از آن یک ماده پروتئنی بسیار ضعیف است که دارای یک سری بازدارنده های غذایی می باشد. از مهم ترین این بازدارنده ها می توان به مواد گواترزا، ترکیبات تیوسیونات، گلای کوزینولات ها و همچنین به اسید اوروسیک اشاره کرد، تمام این بازدارنده ها یا مواد ضد تغذیه ای می توانند با کاهش رشد و مشکلات زیادی در طیور همراه شوند.
کنجاله کلزا حاوی غلظت بالایی از یک ترکیب به نام سیناتین می باشد که این ترکیب در اثر تجزیه در دستگاه گوارش می تواند عامل ایجاد طعم ماهی و بوی نامطبوع در تخم مرغ شود. در نتیجه مصرف این کنجاله را به شدت در طیور تخمگذار تحت شعاع قرار می دهد.
علاوه بر بازدارنده هایی که به آنها اشاره شد کنجاله کلزا حاوی غلظت بالایی از اسید فایتیک می باشد که این ترکیب می تواند علاوه بر فسفر، بسیاری از املاح و مواد معدنی را به دام اندازد و از دسترس پرنده خارج کند، که منجر به ایجاد مشکلات اسکلتی در پرنده خواهد شد.
مشخص شده است که کنجاله کلزا حاوی سطوحی بالایی از گوگرد می باشد. گوگرد باعث ایجاد اختلالات اسکلتی و کاهش اشتها در پرنده می شود. آنالیز این کنجاله نشان داده است که بیش از ۳ برابر کنجاله سویا گوگرد دارد. این گوگرد اضافی می تواند مشکلات جذب کلسیم را نیز ایجاد کند. بخش عظیمی از مشکلات می تواند با اصلاح ژنتیکی کنجاله کلزا از بین برود. اصلاح نژاد در کلزا و تولید واریته دو صفر یا کانولا توانسته است بسیاری از ترکیبات بازدارنده مانند گلای کوزینولات ها و اسید اوروسیک را در حد صفر پایین بیاورد، و سهم و قابلیت مصرف این کنجاله را در جیره غذایی طیور افزایش دهد. اما کماکان مصرف این کنجاله در طیور با محدودیت روبه رو می باشد و حتی کنجاله کانولا را هم نمی شود بیش از ۷ الی ۸ درصد در جیره غذایی طیور استفاده کرد.
کنجاله دیگر کنجاله پنبه دانه می باشد که به عنوان یک مکمل پروتئنی گیاهی جایی در تغذیه طیور ندارد. در مصرف این کنجاله باید بسیار محتاط بود. این ترکیب به خاطر گوسیپول و اسیدهای سیکلوپرپیودی بالایی که دارد می تواند مشکلاتی را در طیور وهمچنین در فرآورده های طیور مانند تخم مرغ ایجاد کند که مصرف آن اکیداً توصیه نمی شود.
کنجاله هایی مثل بادام زمینی (اگر در دسترس باشند)، آفتابگردان و گلرنگ که معمولا قابلیت دسترسی بیشتری دارند به عنوان جایگزین پروتئنی در تغذیه طیور مطرح هستند. اما باید بدانیم که این کنجاله های جایگزین از لحاظ لایزین بسیار ضعیف هستند و معمولا مشکلاتی را هم از لحاظ فیبر بالا انرژی پایین و بعضاَ وجود اسیدفایتیک دارند که سهم و میزان مصرف این کنجاله ها را به ۴ تا ۶ درصد در جیره طیور محدود می کند.
پودر گوشت یکی از جایگزین های بسیار مناسب در تغذیه طیور می باشد. پودر گوشت تولیدی در اکثر کارخانه ها در ایران اساسا پودر گوشت نیست، بلکه ضایعات کامل کشتارگاهی هستند، که ارزش غذایی ناچیزی دارند، مشکلاتی زیادی هم از لحاظ کیفیت و بهداشت تولید دارند، که مصرف آنها را مورد سوال قرار می دهد. از آنجا که این ترکیبات در شرایط نامناسبِ بهداشتی تولید می شوند، باید پیش از مصرف از لحاظ بار میکروبی مورد ارزیابی قرار گیرند.
یکی دیگر از مواد پروتئینی مناسب برای جایگزینی بخشی از کنجاله سویا در جیره غذایی طیور، گلوتن می باشد که معمولا از ذرت و گندم به دست می آید و گلوتن ذرت و گندم از غلظت بالای پروتئین و تراکم بالای انرژی برخوردارند، و می توانند سهم قابل ملاحظه ای را در تأمین نیازمندی های پروتئنی و آمینواسیدی طیور داشته باشند. هر دو این مکمل های پروتئینی و به ویژه گلوتن ذرت از لحاظ توازن اسیدهای آمینه دچار نقاط ضعفی هستند که در فرمولاسیون جیره های غذایی باید به این مهم توجه شود.

دکتر جهانیان
مدیر بخش تغذیه شرکت زرین جاودانه

انتشار

error: محتوا حفاظت شده است