سالمونلا در طیور؛ بیماری پولوروم، عوامل و طرز انتقال

سالمونلا در طیور؛ بیماری پولوروم، عوامل و طرز انتقال

قسمت اول 

سالمونلاها که باکتری های بیماریزا برای انسان و حیوان می باشند عبارتند ازباکتری های گرم منفی، میله ای شکل که بغیر از سالمونلا پولوروم و سالمونلا گالینارم تمامی متحرک بوده و در محیط های آزمایشگاهی بسهولت رشد کرده و قندهای گلوکز، مالتوز و مانیتول را تخمیر نموده در حالیکه قندهای لاکتوز ساکارز و سالیسین را تخمیر می نمایند عفونت های سالمونلائی در طیور به سه دسته تقسیم می شوند.

۱ – بیماری پولوروم (Pullorum disease) یا اسهال سفید جوجه ها (BacillaryWhite Diarrhoea) که عامل آنسالمونلا پولوروم (S.pullorum) می باشد.
۲ – تیفوئید مرغان (Fowltyphoid) که عامل آنسالمونلاگالینارم (S.gallinarum) می باشد.
۳ – پاراتیفوئید مرغان که توسط انواع مختلف سالمونلاهای متحرک ایجاد می شود.

۱ – بیماری پولوروم

این بیماری بخاطر تلفات درجوجه ها و ضررهای حاصله در اثرکاهش تخم گذاری، کم کردن میزان نطفه داری و قدرت زایندگی تخم های حاصله از ناقلین و همچنین عدم رشد کافی جوجه های باقی مانده از یک واگیری یکی از مهمترین بیماریهای ماکیان به شمارمی آید .بیماری تقریباً در تمام مناطق دنیا وجود دارد. توسعه روش های جدید در جوجه کشی و قرار دادن تعداد زیادی تخم مرغ در ماشین جوجه کش باعث افزایش شدت و توسعه بیماری است. خوشبختانه با استفاده از روش تهیه گله های مادر عاری از بیماری نسبت بیماری در دنیا و همچنین در ایران خیلی کم شده است و از سال ۱۳۴۳ تاکنون موردی از بیماری در درمانگاه طیور دانشکده دامپزشکی تهران مشاهده نشده است و حتی بعضی از کشورها گزارش کرده اند که بیماری را ریشه کن نموده اند (اسکاتلند و ایرلند )


عامل بیماری


سالمونلا پولوروم عامل بیماری بوده که باکتری گرم منفی و غیر متحرک می باشد. این باکتری قندهای گلوکز و مانیتول را تخمیر کرده اسید و گاز تولید می نماید در حالیکه قندهای لاکتوز، دولسیتول و مالتوز را تخمیر نمی نماید.

ترکیبات پادگنی این باکتری از چند جزء تشکیل شده است که در تمام سویه ها یکسان نبوده و میزان ۱۲۲ آن متغیر است و از روی آن سویه های مختلف تمیز داده می شوند. بخاطر اینکه فرمول پادگنی سالمونلا پولوروم و سالمونلا گالیناروم یکی می باشد تمایز این باکتری بوسیله آزمایش های سرمی میسر نیست و باید از روش های بیوشیمیائی استفاده نمود.

سالمونلا گالیناروم قند مالتوز و دولسیتول را تخمیر می نماید.

این باکتری در برابر خشکی، سرما و مواد ضد عفونی کننده مقاونت نسبی دارد. باکتری در زمستان حدود ۱۴۸-۱۲۸ روز در خاک زنده مانده است.


طرز انتقال و واگیری


منبع عادی آلودگی در ماشین جوجه کشی تخم های آلوده حاصله از مرغان ناقل است که معمولاً بیشتر باکتری را در زرده دارا می باشند.

اگر چه قدرت زایندگی این تخم ها پائین است ولی حتی یک یا دو جوجه آلوده برای واگیری شدید در یک ماشین جوجه کشی کافی می باشد.

کرک های جوجه های مبتلا به مقدار زیاد با باکتری آلوده بوده که پس از خشک شدن بسرعت در تمام محوطه ها پخش می گردند و باعث عفونت ریه جوجه های دیگر که اغلب شدید می باشد می گردند.

بسیاری از این جوجه های آلوده عامل بیماری را از راه مدفوع دفع می کنند و باعث آلودگی آب و غذا و محوطه نگهداری و در نتیجه انتشار آلودگی درجوجه های دیگر بوسیله بلع مواد آلوده می گردند.

در مواقع واگیری شدید انتشار غیر مستقیم بیماری بخصوص با وسائل، لباس ها، ظروف، اشخاص تعیین کننده جنس جوجه، بستر و جعبه های جوجه نیز اتفاق می افتد. مگس نیز در انتقال بیماری موثرمی باشد. جوجه های باقی مانده پس ازواگیری بیماری اغلب بصورت ناقل در می آیند. در چنین جوجه هایی عفونت اغلب در تخمدان ثابت شده و تولید تخم مرغ این جوجه ها در مراحل تخمگذاری کاهش یافته و تعدادی از تخم های گذاشته شده حاوی باکتری در زرده می باشند. بعلت اینکه مدفوع این مرغ ها نیز حاوی باکتری می باشد بنابراین بطور مرتب بعنوان منبع الودگی با آلوده کردن غذا و آب باعث انتشار بیماری در باقی گله می گردند.

ضمناً انتقال عفونت توسط دست، لباس کارگران، ظروف، بستر و پرندگان وحشی نیز بطور غیر مستقیم انجام می شود.  سالمونلا پولوروم در بستر های قدیمی تا ۳ هفته و در بستر تازه ۱۱ هفته می تواند باقی مانده و باعث انتشار غیر مستقیم باکتری گردد.

خوراندن تخم مرغ های بدون نطفه ماشین جوجه کشی و تخم مرغ هائی که جنین در آنها تلف شده است به مرغان بالغ باعث بیماری شدید با تلفات حدود ۲۰-۱۰ درصد می گردد.

سالمونلا پولوروم که دارای حدت زیاد برای میزبان اصلیش یعنی ماکیان می باشد در بوقلمون نیز به میزان کمتر بیماری زا بوده و بنظر می رسد که بیماری زائی آن برای گونه های دیگر محدود باشد. این باکتری از اردک، مرغ شاخدار، قرقاول، کبوتر و قناری و از پستانداران چون خرگوش، موش، خوکچه هندی، سگ، گربه، خوک و انسان گاهگاهی جدا شده است.

حساسیت نژادهای مختلف ماکیان نیز در برابر این بیماری متفاوت است. نژادهای سبک بخصوص لگهورن مقاومت بیشتری از نژادهای سنگین دارند. ماده ها از نرها حساستر می باشند که شاید بعلت وجود تخمدان درماده ها که موضع جایگیزی باکتری است باشد.


نشانی های کلنیکی


بیماری پولوروم اصولاً بیماری جوجه های جوان است که در آنها علائم ظاهری برای تشخیص کافی نیست. دوره  نهفته بیماری بین ۷-۵ روز و تلفات از صفر تا ۱۰۰ درصد است که معمولاً بین ششمین تا دهمین روز تولد به حداکثر می رسد. در بسیاری از واگیری ها ممکن است جوجه ها بدون نشان دادن هیچگونه علامتی تلف شوند ولی ممکن است علائم بی اشتهائی، افزایش تشنگی، جمع شدن جوجه ها بدور هم در مناطق گرم، نفس نفس زدن، پژمردگی، ژولدگی پرها، اسهال سفید وجود داشته باشد. گاهی علائم عصبی که جوجه ها به پشت غلطیده یا دچار عدم تعادل می باشند دیده می شود.

مخرج بعضی از جوجه ها با ماده چسبناک متمایل به سفید یا قهوه ای متمایل به سبز پوشیده است. بهبود یافتگان اغلب کم رشد و رشد پرها نیز در آنها ناقص است. واگیری تورم مفاصل با این سالمونلا در جوجه های حدود ۵ هفته نیز مشاهده شده است.

بالغین آلوده با سالمونلا پولورم بندرت علامتی را نشان می دهند.

گاهی کم شدن اشتهاء، بیحالی و افسردگی، بیرنگی تاج و کمی اسهال وجود دارد.

پولوروم


جراحات کالبد شکافی


۱ – جوجه ها:

جراحات در طیوری که از بیماری تلف شده اند بر حسب سن پرنده و حدت باکتری و راه عفونت متغیراست. در جوجه هائی که در عرض چند روز اول تلف می شوند، کبد بزرگ شده رنگ زرد معمولی آن بوسیله خونریزی رگه دار می گردد. طحال نیز بزرگ و پر خون است در فرم های تحت حاد زرده جذب نشده و بصورت لخته پنیر متمایل به سفید در می آید. نقاط نکروز در کبد و طحال و ریه دیده می شود.. عضله قلب و گاهی عضلات سنگدان دچار استحاله می گردند

کلیه ها بزرگ و پرخون، حالب ها منبسط شده و از اورات پر و گاهی روده های کور از مواد پنیری که ممکن است خونی باشد پر است. در جوجه های بزرگتر آبسه هائی در روی عضله قلب که گاهی همراه با تورم پرده قلب است مهمترین نشانی تشخیص است.

آزمایش بافت شناسی کبد پرخونی کبد، خونریزی و نقاط نکروزه که در اطراف آن لکوسیت ها جمع شده اند و جراحات ابتدائی ریه شامل پرخونی حاد که بدنبال آن نفوذ سلولی و نکروزه است نشان می دهد.

۲- بالغین

جراحات در مرغان ناقل مزمن معمولاً در تخمدان است. تخم های انفرادی کیستی شده در حالیکه بقیه زردها تغییر شکل داده و اغلب آویزان با دیوار کلفت شده و محتوی ماده شبیه چرمی یا پنیری درآمده می باشند. گاهی علائم تورم پرده صفاق همراه با چسبندگی احشاء دیده می شود .وجود تورم پرده قلب (پریکاردیت) نیز متداول است. در خروس ها تحلیل بیضه و وجود آبسه های کوچک فراوان در بافت پوششی آن ممکن است دیده شود.

جراحات حاصله از شکل حاد بیماری در مرغان بالغ تلف شده، بزرگ شدن کبد با رنگ زرد و متمایل به سبز و نقاط کوچک نکروزه در طحال و پانکراس وبزرگ شدن قلب است. کلیه ممکن است بزرگ و استحاله یافته باشد. ترشحات فیبرینی روی احشاء محوطه شکم گاهی مشاهده می شود.


تشخیص


تشخیص نهائی براساس مشاهده جراحات، جداکردن باکتری و بررسی خواص بیوشیمیائی و آزمایش آگلوتیناسیون با سرم گروهD می باشد. در جوجه ها کشت از کبد و خون قلب بهترین نتیجه را می دهد و می توان سالمونلا پولوروم را بطور خالص ازآنها جدا نمود. همچنین می توان از طحال، کلیه ها و کیسه زرده و ریه نیز برای کشت استفاده نمود. در طیور بالغ مبتلا به شکل مزمن سالمونلا پولورم غالباً از تخمدان و همچنین از کبد، طحال کلیه ها و مغز استخوان جدا می شود ولی در اشکال حاد سالمونلا پولوروم را می توان از هر اندامی جدا نمود. این باکتری گلوکز، مانیتول را تخمیر کرده و SH2 تولید می نماید. در حالیکه لاکتوز، سوکروز، دولسیتول و مالتوز را تخمیرنکرده متحرک نبوده، اندل منفی و اوره را تجزیه نمی کند.

برای خرگوش بیماریزا بوده و برای موش بزرگ و کبوتر بیماریزا نیست. تشخیص عفونت در پرنده زنده براساس تعیین پادتن در سرم آنهاست. این پادتن از ۱۰-۳ روز بعد از عفونت در بدن ظاهر شده و بعداً در تمام دوره عفونت با میزان های مختلف باقی می ماند. تعیین آن بوسیله آزمایش آگلوتیناسیون در لوله یا آزمایش سریع خون در روی لام انجام می شود.

آزمایش سریع خون متداول تر است زیرا که دارای محاسنی می باشد. برای مثال اقتصادی بودن و سرعت آزمایش، تعیین سریع واکنش نشان دهندگان در موقع آزمایش و اجتناب از هدر رفتن سرم در اثر همولیز، شکسته شدن لوله و غیره .روش این آزمایش بطور مختصر بدین ترتیب است که یک قطره خون ازورید بالی گرفته و با یک قطره آنتی ژل سالمونلا پولوروم استاندارد شده که با رنگ متیل ویوله رنگی شده بر روی یک لام تمیز مخلوط می کنند و سپس آنرا تا حدود ۲۰ درجه سانتی گراد گرم می نمایند.

نتیجه را پس ازیک دقیقه مطالعه می کنند. واکنش مثبت با جمع شدن آنتی ژن و زمینه صاف مشخص می گردد که بعد از یک دقیقه تولید می گردد.

اگر این مدت دو دقیقه طول بکشد نتیجه مشکوک و بعد از آن منفی است در موارد مشکوک باید به جدا کردن باکتری از اندام ها اقدام نمود. برای این منظور ازتخمدان، کبد قلب روی محیط آگار سبزدرخشان یا ماک کانکی کشت می دهند برای جدا کردن باکتری از مدفوع، ابتدا آنرا روی محیط غنی کننده مثل تتراتیونات یا سلنیت F کشت داده و سپس روی B.G تجدید کشت می نمایند.


مبارزه با بیماری


مبارزه با بیماری براساس مشخص کردن پرندگان مبتلا در گله مادر بوسیله آزمایش آگلوتیناسیون و اخراج آنها از گله می باشد.

در صورت مشاهده آلودگی در گله باید بفواصل ۴-۳ هفته آزمایش تکرار شود تا اینکه هیچگونه مورد مثبتی در دو آزمایش پی در پی مشاهده نشود. از مواد غذائی آلوده و تخمهای بدون نطفه مشکوک برای تغذیه نباید استفاده شود. تمام گله ها باید سالی یکبار آزمایش گردند. مرغان جدید را به مدت کافی بطور مجزا نگهداری کرده و پس از اینکه در آزمایش میکروبی هیچگونه سالمونلائی از آنها جدا نشده و در آزمایش آگلوتیناسیون منفی بودند وارد گله گردند. مرغدان آلوده با محلول ۳ درصد کرزول و وسائل آلوده با محلول ۴ درصد سود یا ۵ درصد هیپوکلریت ضد عفونی شوند.

از تخم های حاصله از گله های عاری از بیماری برای تهیه واکسن های زنده طیور استفاده شود. ازورود پرندگان وحشی، موش، حشرات و حیوانات دیگر مثل سگ درمرغداری جلوگیری شود. انسان نیز می تواند با کفش و لباس و وسائل مرغداری باکتری را وارد مرغداری سازد که باید در این موارد نیز دقت کافی بعمل آید. به مجرد مشاهده بیماری در جوجه ها باید آنها را کشته و همراه با بستر و مواد غذائی آلوده سوزانده و یا دفن نمود و سپس تمام جایگاه و وسائل را تمیزکرده و ضد عفونی نمایند و برای پرورش جدید جوجه های حاصله از گله های مادر عاری از بیماری تهیه کرده و در محیط تمیز و غیر آلوده پرورش دهند.

برای کنترل بیماری در ماشین جوجه کشی باید در نظر گرفته شود که آلودگی ممکن است بوسیله تخمهای آلوده که محتوی باکتری در زرده می باشند و یا آلودگی پوسته از راه آلوده شدن با مدفوع محتوی باکتری وارد ماشین جوجه کشی گردد بنابراین باید از استفاده از تخم مرغهای کثیف و یا تخم مرغ های حاصله از گله های مشکوک برای جوجه کشی خودداری شود.


درمان


هیچ دارو و یا ترکیبی از داروها پیدا نشده اند که کاملاً گله ای را از عفونت پاک کنند و فقط مقداری از میزان تلفات کاسته اند .برای این منظور از فورازولیدون به نسبت ۰/۰۴ درصد غذا بمدت ۱۴-۱۰ روز، کلرآمفنیکل ۰/۵ درصد در غذا و کلرتتراسیکلین به نسبت ۲۰۰ میلی گرم در هر کیلو غذا می توان استفاده کرد.

https://www.linkedin.com/zarinjavdaneh

انتشار

error: محتوا حفاظت شده است