تورم مفصلی ویروسی طیور؛ انتقال و واگیری، تشخیص و پیشگیری و درمان
تورم مفصلی ویروسی طیور Viral Artheritis
تورم مفصلی ویروس از بیماری های عفونی سریع الانتشار ماکیان است که اصولاً پرده کیسه های مفصلی، غلاف اوتار، اوتار و عضله قلب را مبتلا می سازد . اسامی تورم اوتار (Tendonitis) و یا تورم و تروکیسه مفصلی (Tenosynovitis) نیز برای توصیف بیماری و تمیز دادن آن از سینویت عفونی بکار بده شده است .خسارات حاصله از بیماری در مرغان گوشتی و مرغان گوشتی مادر زیاد است ولی در مرغان تخمی و یا بوقلمون عارضه ایجاد نمی نماید .جوجه های ۲ هفته حساس تر از طیور ۲۰-۵ هفته می باشند .قناری، کبوتر، خوکچه، موش، هامستر و خرگوش نیز در مقابل ایجاد تجربی بیماری مقاوم بوده اند .
مشخصات عامل بیماری :
عامل ایجاد کننده بیماری یک رئویرسو BNA از خانواده رئوویریده (Reoviridae) به اندازه ۷۵ میلی میکرن می باشد که غالباً از دستگاه گوارش، تنفس و ادراری ماکیان و بوقلمون بظاهر سالم جدا می شود .ویروس جدا شده از ماکیان در بوقلمون ایجاد بیماری نمی کند .ویروس جداشده از مایع مفصلی و ویروس جدا شده از دستگاه تنفسی توسط Crawley و Fahey در سال ۱۹۵۴ مشابه بوده و هر دو ویروس قادر به ایجاد تورم مفصل می باشند. ویروس در مقابل حرارت مقاوم و حرارت ۶۰ درجه را ۱۰-۸ ساعت و ۵۶ درجه را ۲۴-۲۲ ساعت و ۳۷ درجه را ۱۶-۱۵ هفته تحمل می کند و در حرارت ۲۰- درجه بمدت ۴ سال باقی می ماند .
در مقابل اتر مقاوم و کمی در مقابل کلروفرم حساس است .اتانول ۷۰% و ید ۵/۰ درصد آنرا غیر فعال می سازد .ویروس در فیبروبلاست جنین مرغ رشد کرده و ایجاد جراحات مشخص (CPE) می نماید .در جنین مرغ ۷-۵ روزه نیز اگر از راه کیسه زرده و یا پرده کوریوآلانتوئیک تزریق شود رشد کرده و جنین ۸-۷ روزه بعد از تزریق با علائم پیچیدگی و بزرگ شدن کبد و طحال با نقاط نکروتیک تلف می شود .
طرز انتقال و واگیری :
ویروس بسرعت و در عرض یک هفته در تمام گله بوسیله تماس مستقیم از راه دستگاه تنفس یا گوارش و یا هردو منتشر شده و طیور را آلوده کرده و ایجاد ویرمی نموده و غالباً غشاء مفصلی را مبتلا می سازد .انتقال از راه تخم به میزان کمی در بعضی از سویه ها انجام می شود .مرغ مبتلا ممکن است تا ۲۸۹ روز بصورت حامل عمل کند .
نشانی های کلینیکی:
دوره نهفته بیماری پس از تزریق کف پایی یک روز و پس از تزریق داخل عضلانی ۱۱ روز است .علائم بیماری در صفر تا ۵۰ درصد پرندگان ظاهرمی شود .۵۰ درصد جوجه ها ممکن است فقط علائم آماس در مفصل را در آزمایش ریز بینی نشان دهند . در شکل حاد علائم لنگش و در شکل مزمن لنگش بیشتر و درصد کمی از آلودگان مفصل خرگوش غیر قابل حرکت است . علائم اصلی بیماری تورم غلاف و تری اوتار جمع کننده انگشتان در ساق پا و اوتار بازکننده ۵ متاتارس در بالای مفصل خرگوشی است .
پرنده مبتلا روی مفصل خرگوشی نشسته و تمایل به حرکت ندارد .پارگی وتر (GASTROCNEMIUS) باعث می شود که پرنده نتواند مفصل خرگوشی را در جهت صحیح نگهدارد . علیرغم ابتلا مشخص اوتار بسیاری از پرندگان در وضعیت خوب بوده و تعدادی از رشد باز می مانند . هرچند که واگیری ممکن است تا ۱۰۰ درصد برسد ولی تلفات کم و غالباً کمتر از یک درصد است .
جراحات کالبد گشائی :
اگر پرهای اطراف مفصل خرگوشی کنده شوند تورم وتر بازکننده متا تارس در بالای مفصل خرگوشی توجه می شود . درمفاصل خرگوشی و یا بازوئی تجمع اکسودای زرد رنگ یا خون آلود دیده می شود . ابتلاء مفصل کف پائی و یا بازوئی کمتر مشاهده می شود . آماس و جمع شدن زیاد مایع باعث افزایش اندازه ساق پا و اطراف مفصل خرگوشی است . قسمت دیافیزا استخوان درشت نی افزایش می یابد . نقاط خونریزی غالباً در غشاء مفصل خرگوشی موجود است . اندام های داخلی معمولاً طبیعی می باشند .
آزمایش ریزبینی قلب نفوذ زیاد سلول های هتروفیل یا سلول های شبکه ای و یا هر دو را نشان می دهد . بنظر می رسد که در خون مبتلایان مقدارکمی پادتن خنثی کننده موجود باشد ولی بطور کلی وضعیت ایمنی در این بیماری مشخص نیست .
تشخیص :
تشخیص براساس علائم کلینیکی و جراحات، ابتلا وتر بازکننده متاتارس و جمع کننده انگشتان و وجود سلول های هتروفیل در عضله قلب در بعضی گله هاست .بیمارس باید از سینویت عفونی و تورم مفصل استافیلوکوکی تمیز داده شود .گاهی هر سه بیماری با هم دیده می شوند .تشخیص قطعی براساس جدا کردن ویروس در جنین ۷-۵ روزه مرغ و مشخص کردن ویروس با حرارت دادن و مطالعه دیگر خواص و یا نشان دادن ویروس با استفاده از پادتن های درخشان است .
از آزمایش ژل دیفوزین نیز برای تشخیص سرم مبتلایان و یا ویروس میتوان استفاده کرد .پادتن مربوطه ۲ هفته بعد از تزریق داخل بینی و یا تماس با جوجه بیمار بوجود آمده وبرای مدت بیشتر از یک ماه دوام دارد .برای استفاده ازاین آزمایش در تشخیص بیماری باید یک درصد گله را به فاصله ۳۰ روزدوبار به این طریق آزمایش کرد .
پیشگیری و درمان :
درمان موثری برای بیماری موجود نیست و واکسن موثری نیز تهیه نشده است .واکسیناسیون گله مادر با تزریق زیر جلدی ویروس تخفیف حدت یافته زنده جوجه ها را نسبت به آلودگی با ویروس مشابه حمایت می کند ولی تا موقعی که سوتیپ های مختلف ویروسی شناخته نشوند و وضعیت ایمنی مشخص نگردد استفاده از این واکسن نتیجه قطعی ندارد.
با استفاده از آزمایش ژل دیفوزین و نشانی های بیماری و خروج بیمارانو ضد عفونی مرغدان با آهک توانسته اند گله های عاری از بیماری تهیه نمایند . البته باید انتقال از راه تخم بعضی از سویه ها و استفاده از واکسن های آلوده با این ویروس را نیز در نظر داشت .
ورود و خروج تمام گله در یک زمان نیز به از بین رفتن بیماری کمک می کند . بعلت اینکه ویروس در مقابل عوامل خارجی مقاوم است بنابراین انتقال میکانیکی نیز در انتشار بیماری مهم است .با وجود این بنظر می رسد که بیماری پس از یک واگیری و یا چندین واگیری در یک محل خود بخود کنترل شود و شاید این موضوع بعلت مسئله ایمنی مادری باشد .
منبع مورد استفاده :
دکتر محمد حسن بزرگمهری- بیماری های طیور ، انتشارات واحد فوق برنامه دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی، چاپ اول ، تهران، فروردین ۱۳۶۴٫
https://zarinjavdaneh.ir/عوامل-متابولیکی،-ویروسی-و-باکتریایی-ت/
