تب شیر در گاو شیری و راهکارهای پیشگیری و درمان آن
تب شیر در گاو شیری و راهکارهای مقابله با آن
مقدمه
بسیاری از مشکلاتی که در گاوداری ها در ارتباط با گاوهای تازه زا دیده می شود، مرتبط با تب شیر در گاو شیری است که در نهایت باعث زمین گیر شدن و تلفات دام می شود. بیماری تب شیر با عنوان هیپوکلسمی نیز شناخته می شود که مفهوم آن کمبود کلسیم و بالانس منفی کلسیم در گاو شیری است.
۹۸ % از کلسیم بدن در استخوان ها و ۲ % از آن در مایع میان بافتی قرار دارد. به طور معمول، غلظت نرمال کلسیم در خون دام ۵/۱۰ – ۵/۸ میلی گرم در دسی لیتر است که ۵۰% از این کلسیم به صورت باند شده با سایر مولکول های آلی (کلسیم کیلاته) و ۵۰% مابقی به صورت کلسمی یونی می باشد. ذکر این نکته نیز ضروری است که سلول های استئوبلاست وظیفه قرار دادن کلسیم و فسفر در ماتریکس استخوان و سلول های استئوکلاست وظیفه هیدرولیز کلسیم، فسفر و منیزیم موجود در ماتریکس استخوان را برعهده دارند.
هیپو کلسمی و تب شیر در گاو شیری
اگر میزان کلسیم موجود در خون به دامنه ۸ – ۵/۵ میلی گرم در دسی لیتر افت پیدا کند، ناهنجاری هیپوکلسمی اتفاق خواهد افتاد. در صورت کاهش میزان کلسیم خون به کمتر از ۵/۵ میلی گرم در دسی لیتر، تب شیر در گاو شیری (Milk Fever) بروز خواهد کرد.
تب شیر بیشتر در گاوهای تازه زا که مقدار تولید آغوز در آنها بالاست، بروز می کند. همین طور احتمال بروز این بیماری در دام شکم دوم به بالا نسبت به گاوهای شکم اول بسیار رایج تر است. بطوری که معمولا ۵۰% از گاوهایی که چند بار زایش کرده اند، مبتلا به تب شیر می شوند. تفاوت نژادی نیز می تواند در بروز تب شیر در گاو شیری دخیل باشد، بطوریکه احتمال بروز تب شیر در گاوهای نژاد جرسی نسبت به دیگر نژادها بالاتر است.
تب شیر
تب شیر معمولا ۲۴ – ۱۲ ساعت پس از زایش بروز می کند. یکی از دلایل مرگ دام ها در هنگام ابتلا به تب شیر نفخ است که سیستم تنفسی را در گیر می کند. چون عامل اصلی انقباض ماهیچه ها، کلسیم است و در هنگام تب شیر به دلیل کاهش غلظت کلسیم در خون، حرکات شکمبه کاهش یافته و نفخ بروز می کند. از مهم ترین علائم تب شیر می توان به کاهش فعالیت سیستم گوارشی و کاهش اشتها، فرورفتگی و تیرگی چشم ها، ضعف دست و پا که در موارد پیشرفته حیوان قادر به ایستادن نخواهد بود. مواردی چون سرد شدن نوک گوش های گاو و عدم دفع ادرار و مدفوع نیز می تواند به بیماری تب شیری مرتبط باشد.
به طور کلی، مراحل تب شیر را می توان بدین گونه عنوان نمود که در ابتدا حیوان هنوز توانایی ایستادن را داشته اما به حالت تلو تلو حرکت کرده و دهانش باز بوده و زبان از دهان بیرون است. در مرحله بعدی، حیوان توانایی ایستادن را نداشته و با جناغ سینه روی زمین قرار می گیرد، افسردگی و بی اشتها بودن از دیگر علائم این مرحله می باشد. در مرحله نهایی شدت کمبود کلسیم به حدی می رسد که گاو دچار نفخ شدید شده و نهایتا تا ۲۴ ساعت زنده خواهد ماند.
مدیریت تب شیر در گاو شیری
یکی از مهم ترین اقداماتی که برای پیشگیری از بروز بیماری تب شیر می توان انجام داد، تعیین برنامه غذایی مناسب است. هرچه جیره در ۲۱ روز مانده به زایش کاتیونی باشد (استفاده بیش از حد از لگوم ها نظیر یونجه) احتمال بروز تب شیر بیشتر است. به همین دلیل، یکی از راهکارهای مناسب کنترل تب شیر کاهش مقدار یونجه و استفاده بیشتر از ذرت سیلو شده در جیره گاوهای انتظار زایش است.
بکارگیری ۸۰ – ۶۰ گرم کلسیم و ۵۰ – ۳۰ گرم فسفر در جیره باعث کاهش احتمال بروز این بیماری می شود. این امر موجب می شود حیوان در هنگام شیردهی، کلسیم از دست رفته از بدنش را جبران نماید. تفاوت کاتیون – آنیون جیره (DCAD) در جیره های معمول در بعد از زایش ۴۰۰ – ۲۰۰+ میلی اکی والان در کیلوگرم تنظیم می شود اما در جیره های انتظار زایش باید این مقدار به ۱۰۰- – ۱۵۰- میلی اکی والان در کیلوگرم رسانده شود که بدین منظور از نمک های آنیونیک استفاده می شود. در جیره های انتظار زایش که DCAD منفی می شود، بهتر است مقدار کلسیم در جیره به ۴/۱% افزایش یابد. ذکر این نکته نیز اهمیت دارد که اگر میزان فسفر در جیره بیش از ۸۰ گرم در روز باشدف فعالیت ویتامین D مختل شده و تب شیر بروز می کند.
درمان تب شیر
جهت درمان تب شیر در گاو شیری، رایج ترین روش درمانی استفاه از محلول های کلسیم مانند بروگلوکونات ۲۳ درصد کلسیم است که برای تزریق وریدی این محلول میزان تزریق برای هر گاو ۸۰۰ – ۴۰۰ میلی لیتر متغییر است. برای گاوهای مبتلا به تب شیر که مشکل ایستادن روی پاها را ندارند میتوان تزریق زیرجلدی نیز انجام داد. پیشنهاد می شود میزان محلول را به دو بخش تقسیم کرده و به هر دو شیوه وریدی و زیرجلدی تزریق شود.
از دیگر شیوه های درمانی می توان به تغییر در جیره های غذایی، درمان های هورمونی و همچنین تجویز دهانی میزان زیادی از نمک های حاوی کلسیم نظیر کلرید کلسیم را می توان نام برد. گفتنی ست تقریبا ۲۵% از گاوهایی که دچار بیماری تب شیر شده اند و سپس درمان گردیده اند، احتمال ابتلای مجدد را دارا هستند و از طرفی گاوهای درمان شده عموما به سایر بیماری های متابولیکی و عفونی حساست تر بوده و تولید کمتری دارند.
https://zarinjavdaneh.ir/زرین-جاودانه-گاو-شیری/
https://t.me/zarin_javdaneh
تهیه و تنظیم: بخش علمی شرکت زرین جاودانه
