تغذیه گاو شیری – قسمت چهارم، نکات مهم تغذیه گاو خشک
تغذیه گاو شیری
مقدمه
دوره خشکی گاو و تغذیه گاو در این دوره، حساس ترین دورۀ تغذیه ای در تغذیه گاو شیری محسوب می شود. این دوره خود به جهت نیاز به مدیریت اصولی تر، به دو دوره دور از خشکی (Far off) و دوره انتظار زایش (Cloe up) تقسیم می گردد. در تغذیه گاو شیری اهمیت این دوره به قدری زیاد است که التزام داشتن یک گاو شیرده سالم، توجه به سلامت دام در دوره خشکی است تا بتواند دوره شیردهی متعادل و استانداردی را آغاز کند. دوره اول خشکی از ۷۰ روز مانده به زایش تا ۲۱ روز قبل و دوره دوم از ۲۱ روز قبل از زایش تا زمان زایش می باشد. مدیریت تغذیه ای در این دوره و توجه به برخی از نکات می تواند سلامت دام در دوره شیردهی پیش رو را تضمین کند. در این مقاله از سری مقاله های تغذیه گاو شیری، قصد داریم به صورت اختصاصی به جنبه های مدریت تغذیه ای در دوران خشکی دام بپردازیم، در ادامه همراه ما باشید.
دوره دور از زایش یا Far off
هدف از تغذیه گاو شیری در دوران خشکی مواردی همچون حفظ نمره وضعیت بدنی، حفظ ذخائر پروتئینی و عضلانی، نوسازی دیواره شکمبه و فراهم کردن ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز مادر و جنین در کنار هم است.
چون بعد از دوره خشکی، بعد از زایش، نیاز مواد مغذی در دام افزایش می یابد اما به همان نسبت ماده خشک مصرفی افزایش نمی یابد، توازن منفی رخ خواهد داد. آمادگی برای این دوره، وابسته به مدیریت گاو در دوران خشکی است. مهم ات که در این دوره، شکمبه از لحاظ مختصات فیزیکی و جذبی تقویت گردد و ان امر نیز بدون مدیریت صحیح تغذیه ای اتفاق نمی افتد. در این دوره باید طول پرزهای شکمبه تقویت شده و دام آماده مصرف کنسانتره بالاتر گردد.
در دوره خشکی اول، مصرف علوفه از اهمیت بسیاری برخوردار است چون مصرف کنسانتره به کمترین حد خود در طول دوره یک ساله رسیده و همچنین خورانیدن جیره با علوفه بالا می تواند از چاق شدن دام در دوره خشکی جلوگیری کند. بهترین علوفه هایی که می توان در این بخش استفاده کرد، یونجه و ذرت علوفه ای می باشد. مقدار توصیه شده برای مصرف یونجه، حداکثر ۳ کیلوگرم در روز به ازای هر راس می باشد. به علت خوش خوراکی ذرت علوفه ای بهتر است مصرف آن در این دوره به میزان ۳۰% کل جیره تا حداکثر ۸ کیلوگرم در روز به ازای هر راس تغذیه گردد.
دوره انتظار زایش یا Close up
در خود دوره خشکی گاو، ۲۱ روز مانده به زایش را حساس ترین و جنجالی ترین دوره مدیریت پرورشی و تغذیه ای می دانند. به توجهی به تغذیه دام در این دوره می تواند خسارت های جبران ناپذیری را به سلامت دام بعد از زایش وارد کند و بدین ترتیب به دلیل بروز ناهنجاری های متابولیکی، طول عمر اقتصادی دام کاهش می یابد.
از اهداف اصلی این دوره می توان توجه به تعادل کاتیون- آنیون جیره را نام برد. یکی از نکات مهمی که در جیره گاو انتظار زایش باید حتما رعایت گردد، تعادل آنیونی- کاتیونی منفی است. این نوع جیره ها باعث افزایش جذب کلسیم از استخوان ها می شوند. جذب کلسیم از منظر بروز تب شیر اهمیت بالایی دارد. با شروع تولید شیر بعد از زایمان، از آنجایی که دفع کلسیم از طریق شیر افزایش می یابد، گاو دچار تعادل منفی کلسیم می شود. جیره های اسیدی باعث افزایش متابولیسم ویتامین D می شوند. جهت بسیج کلسیم از استخوان، ویتامین طی یک چرخه پیچیده، سبب می گردد استخوان به عنوان یک بافر عمل کرده و در نهایت با افزایش باز جذب کلسیم، از بروز تب شیر جلوگیری کند.
نکته دیگری که توجه به آن حائز اهمیت است، کنترل ذرت علوفه ای مصرفی در جیره طی دوره انتظار زایش است به طوری که باید به ۴۰ – ۳۰ درصد در جیره محدود شود.
بایدها و نبایدهای جیره در دوره خشکی!
- باید در جیره گاوهای خشک از تغذیه اوره و سایر منابع ازت غیر پروتئینی اجتناب کرد.
- بهتر است مقدار سلولز در ماده خشک جیره، ۲۸ – ۲۴ درصد باشد.
- از تغذیه کنجاله تخم پنبه در گاوهای خشک خودداری کنید.
- باید حداقل ۵۰ درصد از ماده خشک مصرفی در جیره از بخش علوفه ای تامین گردد که بهتر است این بخش از علوفه با کیفیت تغذیه گردد.
- طول علوفه استفاده شده در تغذیه گاوهای خشک نباید بیشتر از ۵/۳ – ۳ سانتی متر باشد، علوفه با این طول سبب می شود تا شکمبه بهتر وظیفه هضمی خود را انجام دهد.
- باید در کنار نمک اضافه شده به جیره، سنگ نمک نیز به طور آزاد در آخور قرار گیرد.
- نسبت کلسیم به فسفر باید بین ۵/۱ – ۲/۱ درصد تامین گردد، این نسبت در جیره بسیار اهمیت دارد چرا که باعث جذب کامل این عناصر در بدن شده و مانع از بروز تب شیر می گردد.
- باید به تغذیه تلیسه های آّبستن در دوران خشکی نگاه ویژه ای داشت چون تلیسه آبستن نیز علاوه بر جنین، رشد داشته و باید در دوران خشکی ۶۰۰ – ۵۵۰ گرم در روز وزن اضافه کند تا در موعد مناسب به وزن مناسب برسد.
- توصیه شده است که سطوح NFC در جیره گاوهای نزدیک زایش، ۳۳ – ۳۲ درصد در ماده خشک جیره باشد که در یک جیره معمول این مقدار برابر با مصرف ۳/۶ – ۴/۵ کیلوگرم دانه های غلات در جیره به ازای هر راس است.
اهمیت نمره وضعیت بدنی در مدیریت گاو خشک
نمره وضعیت بدنی مناسب، یکی از کلیدی ترین موارد جهت یک زایش تسهیل شده است. بهترین حالت این است که گاوهای خشک، نمره وضعیت بدنی ۵/۳ داشته و تا روز زایش این وضعیت را حفظ کنند. رسیدن به وضعیت بدنی ذکر شده مستلزم این است که تغذیه در دوره اواخر شیردهی با دقت بالایی صورت گیرد چون بازدهی استفاده از انرژی برای جایگزین کردن ذخایر چربی بدن، در گاوهای اواخر شیردهی ۷۵ درصد اما در گاوهای خشک ۶۰ درصد است پس برای رسیدن به نمره وضعیت بدنی ۵/۳ در دوره خشکی، باید تغذیه در اواخر شیردهی کنترل شده باشد.
اگر گاوها در اواخر دوره شیردهی بسیار سنگین باشند، در زمان زایش با مشکل سخت زایی مواجه خواهند شد که بهتر است در دوره خشکی، از انرژی مصرفی آنها در جیره کاست. عدم کنترل جیره مصرفی در دوره خشکی، باعث چاق شدن دام ها و قرار گرفتن در شرایط نامطلوب کتوز و کبد چرب می شود.
مدیریت دوران خشکی با افزودنی های تغذیه ای!
– استفاده از پروپیونات کلسیم: پروپیونات (اسید چرب حاصل از تخمیر کربوهیدرات غیر فیبری) طول پرزهای شکمبه را افزایش می دهد. تحریک رشد پرزها پیش از زایش، جذب اسیدهای چرب فرار بعد از زایش را افزایش می دهد. اسیدهای چرب فرار به عنوان یک منبع انرژی برای گاو عمل کرده و پروپیونات به ویژه سبب کاهش بروز کتوز می شود. اضافه کردن ۷۰۰ – ۵۰۰ گرم پروپیونات کلسیم به جیره گاوهای نزدیک به زایش، می تواند مقادیر بیشتری از پروپیونات را تامین کند که از بروز کتوز حاد و مزمن جلوگیری می کند.
– نیاسین: این ترکیب یک ویتامین محلول در آب است که در حالت عادی توسط میکروب های شکمبه تولید می شود اما در دوران انتقال- ۳ هفته قبل از زایش تا ۳ هفته بعد از زایش- نیاز به نیاسین بیش از آن چیزی است که توسط باکتری های شکمبه تولید می شود. به همین دلیل، افزودن ۱۲ – ۶ گرم نیاسین به جیره به ازای هر راس در روز می تواند از بروز کتوز جلوگیری کند.
– کولین کلراید: کولین یک ویتامین محلول در آب است که در استفاده از چربی ها و انتقال آنها از کبد به شکل لیپوپروتئین ولی با چگالی بسیار کم (VLDL) دخالت دارد. کولین نقش بسیار مهمی در پاک کردن کبد از چربی تجمع یافته برای جلوگیری از سندرم کبد چرب دارد. اضافه کردن کولین کلراید به جیره جهت تامین کولین مورد نیاز در دوره قبل از زایش می تواند در جلوگیری از بروز سندرم کبد چرب در بعد از زایش مفید واقع شود، فقط باید دقت کرد چون باکتری های شکمبه بیشتر کولین جیره را تجزیه می کنند به همین جهت باید از کولین کلراید محافظت شده در شکمبه به عنوان افزودنی به جیره استفاده کرد.
سخن آخر
در تغذیه گاو شیری، تغذیه و مدیریت دوران خشکی به عنوان حساس ترین و چالش برانگیزترین دوره تغذیه ای و مدیریتی در نظر گرفته می شود. بهترین عملکرد در هر دوره شیردهی مستلزم نگاه ویژه به دام در دوره خشکی است تا بتوان سلامت و عملکرد دام را تضمین کرد. در چهارمین مقاله از سری مقاله های تغذیه گاو شیری به مبحث تغذیه در دوران خشکی پرداختیم. در این مقاله سعی شد به جنبه های کاربردی در مدیریت تغذیه گاوهای دور از زایش و گاوهای انتظار زایش پرداخته شود. در ابتدا به صورت مختصر به مدیریت تغذیه ای در دوره اول خشکی یا Far off پرداختیم، سپس به دوره بسیار حساس انتظار زایش رسیدیم و سعی کردیم دید خوبی از تغذیه در این بخش به شما بدهیم، در ادامه به سراغ مهم ترین بایدها و نبایدهای تغذیه در این دوره رفتیم، اهمیت نمره وضعیت بدنی و حفظ آن در دوره خشکی را مورد بازبینی قرار دادیم و در آخر، به کاربردی ترین افزودنی هایی که می توان در دوره خشکی به عنوان ابزار مدیریتی استفاده کرد پرداختیم. امیدواریم نکات موجود در این مقاله بتواند شما در بحث تغذیه گاو شیری در دوره خشکی به نتایج مطلوبی برساند.
توصیه می شود مقاله قبلی از سری مقالات تغذیه گاو شیری با عنوان تغذیه گاو شیری- نکات مهم تغذیه تلیسه ها نیز مطالعه بفرمایید!
تهیه و تنظیم: واحد علمی شرکت زرین جاودانه
