طاعون مرغی راه های انتقال، تشخیص، پیشگیری و درمان
طاعون مرغی Fowl plague بیماری ویروسی فوق العاده عفونی و حاد ماکیان، بوقلمون، کبوتر و بعضی پرندگان آبزی است که تلفات زیاد ایجاد می نماید .
عامل بیماری طاعون مرغی :
ویروسی از ویروس های آنفلوآنزای A میکزوویروس ها به نام Myxovirus pestis galli از خانواده ارتومیکزوویریده (Orthomyxoviridea) عامل بیماری می باشد که سویه های متعددی از آن شناخته شده است . ویروس به اتر حساس بوده و می تواند گلبول های قرمز مرغ و بسیاری از پستانداران را جمع کند . اشعه ماوراء بنفش و نور مستقیم خورشید به آسانی آنرا از بین می برند .
بیماری زائی ویروس اگر در ۶۰- درجه نگهداری شود برای سال ها و در ۴- درجه برای هفته ها و بشکل لیوفیلیزه مدت های طولانی باقی می ماند ، فرمالدئید، دیترجنت ها، اسید رقیق، اتر و دزاکسی کلات سدیم بیماریزائی ویروس را از بین می برند . ویروس در حرارت ۵۵ درجه ۱۵ دقیقه زنده مانده ولی در کمتر از ۵ دقیقه در حرارت ۶۰ درجه از بین می رود . ویروس در جنین مرغ و کشت بافت کلیه میمون و سلول جنین رشد می کند و در صورت تزریق داخل رگی به خوکچه هندی باعث مرگ و جراحات ریه ای در این حیوان می گردد .این ویروس با ویروس آنفلوآنزای A انسان قرابت نزدیک دارد .
طرز انتقال و واگیری طاعون مرغی
تماس نزدیک برای انتقال بیماری لازم است ویروس توسط پرندگان وحشی مثل گنجشک و جریان آب منتشر می شود . بعلت وجود ویروس در خون مبتلایان و در نتیجه در تمام اندام ها، طیور بیمار خطرناکترین منبع آلودگی بوده و با مدفوع، ترشحات چشم و بینی ویروس را دفع کرده و باعث آلودگی آب و غذا و بستر و حتی کفش کارگران شده و به این طریق پخش می شود .
نشانی های کلینیکی طاعون مرغی:
دوره نهفته بیماری معمولاً ۳-۲ روز، میزان واگیری و تلفات حدود ۱۰۰ درصد و مرگ در عرض ۱ تا ۲ روز فرا می رسد .گاهی طیور بدون نشان دادن هیچگونه علامتی می میرند ولی در اشکالی که کمتر حاد است علائم کسل و پژمرده بودن، بی اشتهائی، ضعف، تیرگی تاج و ریش، توقف تخمگذاری در مرغان تخمی خیز در ناحیه سر و ابتدای نای که باعث نفس نفس زدن و خفگی می گردد دیده می شود . ممکن است ترشح قرمز و یا خون آلود از بینی خارج شود .اسهال شدید و تب در بعضی حالات وجود دارد . گاهی علائم عصبی اغماء و قرار گرفتن سر روی بستر و کوری دیده شده وبالاخره مرگ فرا می رسد .
آثار کالبد گشائی طاعون مرغی:
پرخونی و خونریزی و نقاط نکروزه در پوست و تاج و ریش در ابتدای بیماری مشاهده می گردد. با پیشرفت بیماری ترشحات زرد خاکستری در کیسه های هوائی، پرده صفاق و مجرای تخم و ترشحات فیبرینی در پرده قلب، خونریزی در داخل پیش معده، عضلات سینه، قسمت داخل استخوان جناغ سینه، در روی چربی های حفره بطنی و قلب و نقاط زرد رنگ روی کبد و همچنین تورم پرده صفاق در اثر تخم شکستگی در مرغان تخمی دیده می شود .خیز زرد رنگی نیز در بافت های اطراف سر، صورت ریش و گردن وجود دارد . در آزمایش ریز بینی نقاط متعدد از نفوذ سلول های میکروگلیال در بافت مغز و نخاع مشاهده شده است .
تشخیص طاعون مرغی
بیماری باید از بیماری وبا و نیوکاسل تشخیص داده شود در وبا معمولا خونریزی در قلب و در اثنی عشر است در حالیکه در طاعون خونریزی عمومی است و در نیوکاسل علائم تنفسی و عصبی مثل عدم تعادل و فلج دیده می شود .بهرحال برای تشخیص قطعی جدا کردن ویروس در تخم مرغ جنین دار و تشخیص آن و آزمایش سرولوژیکی HI و نشان دادن آنتی – هماگلوتینین باید انجام شود .
پیشگیری و درمان طاعون مرغی:
درمان موثری بر ضد بیماری موجود نیست . برای مبارزه با بیماری برنامه ریشه کنی بیماری با کشتار دسته جمعی مبتلایان باید اجرا شود . هر چند که واکسن های مناسب برای ایمن کردن نیز ساخته شده ولی واکسیناسیون مورد استقبال قرار نگرفته و در عمل ریشه کنی بیماری بیشتر مورد نظر است .
