تنش حرارتی و مدیریت آن در مرغداری ها و کاهش اثرات آن
قسمت دوم
تنش حرارتی
مشخص شده است که افزایش هزینه انرژی نگهداری سب ایجاد تنش حرارتی در طیور میشود. تنش گرمایی اثرات مضری روی عملکرد تولیدی, عملکرد تولیدمثلی، صفات اقتصادی و رفاه طیور داشته است. افزایش ۲۰-۱۰ درصدی نرخ تنفس درپرندگان سبب افزایش دفع دیاکسیدکربن از شش ها می شود. دفع دیاکسید کربن سبب افزایش pH خون و در نهایت به هم خوردن تعادل اسید و باز میگردد که سلامتی و عملکرد پرندگان را به خطر می اندازد. تنش گرمایی میتواند مزمن و یا حاد باشد. دورههای ناگهانی و کوتاه بالا رفتن دما و رطوبت محیط می تواند منجر به تنش حرارتی حاد شود. یک دوره طولانی افزایش دما و رطوبت محیط تنش حرارتی مزمن را به دنبال داشته است.
اثر تنش حرارتی بر عملکرد پرنده ها
دمای طبیعی بدن پرنده حدود ۴۱ درجه سانتیگراد (۱۰۶ درجه فارنهایت) می باشد، در صورتیکه دمای بدن بیش از ۴ درجه افزایش یابد پرنده می میرد. فصل تابستان و دماهای محیطی بالا از عوامل تأثیرگذار در در القای تنش گرمایی در مرغداری ها هستند. پرنده های گرمازده به سختی بین حرارت تولید و دفع شده بدن تعادل برقرار می کنند. تنش گرمایی می تواند در همه سنین و نژادهای پرندگان رخ دهد. پرندگان در دمای ۷۵ درجه فارنهایت احساس راحتی می کنند و تا ۸۰ درجه فارنهایت مشکلی ندارند. بالاتر از دمای ۸۰ درجه فارنهایت (تا ۸۵ درجه فارنهایت)، مصرف خوراک افت کرده در حالیکه مصرف آب افزایش می یابد. ضریب تبدیل غذایی و میزان اضافه وزن در جوجه های گوشتی و تولید تخممرغ در مرغ های تخمگذار و گله های مادر کاهش یافته است. در طول تابستان، جوجه ها باید در سالن نگهداری شده و محیطی راحت (در محدوده ناحیه حرارتی آسایش) برای آنها فراهم گردد تا به راحتی گرمای بدن خود را به محیط بیرون دفع کنند و تعادل گرمایی خود را حفظ کنند (Abbas et al., 2012). در دمای ۹۵-۸۶ درجه فارنهایت، کاهش معنی داری در تولید تخم مرغ و کیفیت پوسته تخم مرغ مشاهده شده است. در مرغ های تخمگذار، ضریب تبدیل غذایی بر اساس توده تخم مرغ و ضریب تبدیل غذایی در دوجین تخم با افزایش دمای محیط افزایش می یابد.
هنگامی که دمای محیط به بیش از ۱۰۰-۹۰ درجه فارنهایت می رسد، پرنده ها تلاش می کنند که دمای بدن خود را با باز کردن بال های خود کاهش دهند؛ اگرچه این محدوده دمایی منجر به درجه ای از تلفات می شود. به علاوه، افسردگی شدید، رفتارهای عصبی و علائمی مانند لرزش، سرگیجه و تشنج نیز دیده می شوند. افزایش دما با افزایش رطوبت نسبی اثر مخرب تری دارد. در دمای ۹۵ درجه فارنهایت و رطوبت ۴۰ درصد، پرنده ها می توانند ۸۰ درصد از کل گرمای بدنشان را از طریق تبخیر (پر و بال زدن) دفع کنند در حالیکه در دمای ۹۵ درجه فارنهایت و رطوبت ۵۰ درصد، دفع گرما تا ۵۰ درصد کاهش می یابد. در دمای ۹۵ درجه فارنهایت و رطوبت ۱۰۰ درصد، گرما نمی تواند از بدن دفع شود و منجر به استرس شدید، شوک و تلفات بالا می گردد. دمای بالاتر از ۱۰۱ درجه فارنهایت کشنده بوده و در این دما نزخ مرگ و میر افزایش می یابد و سریع باید وارد عمل شد. مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی تحت تأثیر دمای بالا قرار گرفتند.
اضافه وزن بدن، تولید تخم مرغ ، اندازه تخم مرغ، کیفیت تخم مرغ. جوجه درآوری و باروری در گله های مادری که در معرض تنش گرمایی هستند کاهش یافته اند. مشخص شده است که تنش حرارتی سبب کاهش خوراک مصرفی، اضافه وزن بدن و کاهش درصد لاشه و افزایش مصرف آب و ضریب تبدیل غذایی در جوجه های گوشتی شده است . همچنین در مطالعه اخیر کاهش ۸/۱۵ و ۹/۳۱ درصدی در متوسط خوراک مصرفی و اضافه وزن روزانه در دمای بالا (۲ ± ۳۷ درجه سانتیگراد) در مقایسه با ناحیه آسایش حرارتی (۲ ± ۲۷ درجه سانتیگراد) مشاهده شد و یک افزایش ۲/۲۳ درصدی در نسبت خوراک مصرفی به افزایش وزن در دمای بالا گزارش شد (He et al., 2019). به این ترتیب، در مطالعه ای که روی مرغ تخمگذار انجام شد، کاهش معنیدار در خوراک مصرفی ، تولید تخم مرغ، وزن تخم مرغ، ضخامت پوسته تخم مرغ، وزن پوسته تخم مرغ، واحد هاو، مقاومت پوسته تخم مرغ و غلظت پتاسیم و سدیم و افزایش غلظت کلسترول و گلوکز مشاهده شد. پرنده ها بی حال بهنظر می رسیدند و برای دفع گرمای اضافی بال های خود را به سمت بیرون باز می کردند. به نظر می رسد پرندگان در جستجوی نواحی آسایش دمایی داخل سالن هستند، و بدن خود را به اجسام خنک تر تماس می دهند.
اثر تنش حرارتی بر شاخص های فیزیولوژیکی پرندگان
تنش حرارتی اثر مشخصی روی پتانسیل فیزیولوژیکی پرندگان دارد. تنش با افزایش هزینه های انرژی نگهداری توسعه می یابد؛ برای مثال؛ بال زدن نیازمند فعالیت ماهیچه ای است که منجر به تولید گرمای اضافی در بدن می شود. بال زدن نرخ تنفس را تا ۱۰ برابر افزایش می دهد و دیاکسید کربن زیادی از بدن دفع می شود، که منجر به افزایش pH پلاسمای خون شده به علاوه، pH دورن سلول ها افزایش یافته و سبب آلکالوز تنفسی می گردد. بال زدن زیاد باعث افزایش دفع بی کربنات (HCO3) و همچنین ادرار شده و در نهایت سبب از دست رفتن الکترولیت ها می شود . علاوه بر این مصرف الکترولیت ها از طریق خوراک هم کاهش می یابد چرا که مصرف خوراک در این شرایط وجود ندارد. به علاوه هورمون های استرس در خون ظاهر شده و پروتئین های شوک حرارتی فعال می شوند. عملکرد ژن مختل شده و پرندگان در معرض بیماری های مختلف قرار می گیرند. شکل ۱ پاسخ های جوجه ها به تنش گرمایی زا نشان می دهد. تنش گرمایی باعث افزایش غلظت یون های سدیم (Na+) و کلر (Cl–) در خون شده، در حالیکه غلظت پتاسیم (K+) و فسفات (PO4++) کاهش می یابد. سطح کورتیزول سرم افزایش می یابد، در حالیکه ترییودوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) که مهمترین هورمون های محرک رشد هستند تحت تأثیر منفی قرار می گیرند.
اثر تنش حرارتی بر سلامتی طیور
در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد، با افزایش یک درجه در دما، مصرف خوراک ۵/۱ درصد کاهش می یابد، اما مصرف آب تغییری نمی کند. نیاز به آب در دمای بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد افزایش می یابد و چون مصرف خوراک کاهش می یابد باعث اسهال می شود. با افزایش یک درجه ای دمای بدن، نرخ متابولیکی ۳۰-۲۰ درصد افزایش می یابد، از اینرو، گرمای تولیدی زیاد شده و دمای بدن پرنده بیش از حالت نرمال افزایش می یابد. در این مرحله، مصرف آب و نرخ متابولیکی بدن به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد، اما مصرف خوراک کاهش یافته که سبب مدفوع آبکی و اسهال شده و در نتیجه وزن بدن به طور قابل توجهی افت می کند. در دماهای محیطی بالا پرندگان به طور غریزی مصرف خوراک خود را جهت کاهش گرمای تولید شده حاصل از نرخ متابولیکی کاهش می دهند. کاهش مصرف خوراک سبب کاهش تولید تخم مرغ و تولید تخم مرغ پوسته نازک، ترک خورده و بی کیفیت می شود. از دیگر عوامل موثر در ارتباط با پوسته نازک تخم مرغ کاهش مصرف کلسیم و افزایش دفع فسفر با کاهش مصرف خوراک است.
تولید گرما یک عامل ژنتیکی، بخصوص در پرندگان گوشتخوار می باشد. پرندگانی که در مرحله تولید هستند و قبلاً تحت تنش گرمایی بودند نسبت به تنش حرارتی حساس ترند. در مرحله تولید، نرخ تنفس، بال زدن و سطح دیاکسید کربن افزایش یافته که در نهایت سیستم عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار داده و منجر به تشنج و مرگ می شود. تنش حرارتی نسبت هتروفیل به لنفوسیتو آنزیم های کبدی را در سرم افزایش می دهد که این امر می تواند با نرخ بالای مرگ و میر مرتبط باشد. تنش گرمایی وزن لنفوئید را کاهش داده و غلظت آننتیاکسیدان ها را در سرم پایین می آورد. تنش گرمایی دستگاه گوارش را تحت تأثیر منفی قرار می دهد و ممکن است قابلیت هضم کربوهیدرات ها، پروتئین ها و چربی ها کاهش یابد.
رشد روده ها تحت تأثیر منفی قرار می گیرد که ممکن است سبب اسهال یا مدفوع آبکی گردد. کاهش کیفیت لاشه و دیسکوندروپلازیای درشتنی نیز رخ می دهد. افزایش نرخ مرگ و میر همراه با تغییرات پس از مرگ، مانند ماهیچه های خشک و چسبنده با ظاهری پخته مانند، خون ویسکوز و پاهای خشک و چروکیده نیز می تواند در آشیانه پرنده رخ دهد. خونریزی از نوع پتشیال، مخطط و اکیموتیک ممکن است در سطح خلفی ماهیچه سینه یافت شود. خونریزی همچنین ممکن است روی چربی شکمی، کبد، قلب، پوست و غشاهای مخاطی دیده شود. هایپرامیا و گرفتگی دستگاه تنفسی همراه با میوپاتی عضلانی و احتقان ریه ها، رگ ها و مغز می تواند دیده شود. محتواهای چسب مانند ممکن است در روده دیده شوند، و چینه دان و سنگدان ممکن است خالی باشند. اتساع سمت راست قلب نیز مشاهده شده است. آسیت باعث افزایش شدت بیماری می شو.د و لاشه پرنده های مرده سریع بوی تعفن می گیرد.
https://zarinjavdaneh.ir/تنش-حرارتی/
