تنش حرارتی و مدیریت آن در مرغداری ها و کاهش اثرات آن
مدیریت تنش حرارتی در مرغداری ها (قسمت اول)
چکیده
تنش حرارتی سبب ایجاد ضررهای قابل توجهی در صنعت طیور بویژه در مناطق گرمسیری گردیده است. مطالعات قبلی اثرات تنش حرارتی بر رفاه و عملکرد تولیدی طیور را مورد بررسی قرار دادهاند. اثرات مضر تنش حرارتی بر انواع مختلف طیور شامل کاهش رشد، کاهش اشتها، کاهش مصرف خوراک و اختلال در کیفیت گوشت و تخم مرغ می باشد. بررسی های اخیر بر اثرات مخرب تنش حرارتی بر رفتار، رفاه و تولید مثل پرنده متمرکز شده اند. روش های اصلی کاهش تنش حرارتی در مرغداری ها، استفاده از مکمل های غذایی و مدیریت می باشد، اما نتایح آن متغیر هستند. این مقاله مروری اثرات فیزیولوژیکی تنش حرارتی بر تولید و رویکردهای مدیریتی مختلف را مورد بررسی قرار داده است.
-
مقدمه
حیوانات به دو گروه تقسیم می شوند: خونسرد و خونگرم. پرنده ها خونگرم هستند، چون قادر به حفظ دمای بدن خود در طول سال می باشند با این حال، مکانسیم کنترل حرارت تنها در محدوده حرارتی یعنی ۷/۳۷-۵/۲۵ درجه سانتیگراد کارایی دارد (خصوصیات کلی تنظیم دمایی در ماکیان مشابه سایر حیوانات است، هر چند پرندگان از پرها، عایق چربی و غده های نمکی استفاده می کنند. به علاوه، پرندگان به عنوان حیوانات خونگرم می توانند دمای بدن خود را با کمک گرمای تولیدشده در بدنشان تنظیم کنند. گرمای بدن پرنده در نتیجه متابولیسم (گلیکولیز، چرخه کربس، مسیر پنتوز فسفات) و فعالیت مولکولی تولید می شود. غلظت آنزیم ها، ویتامین ها و هورمون ها، فعالیت های فیزیکی، مصرف اکسیژن، دمای محیط و ریتم شبانه روزی مقدار تولید گرما در در بدن پرنده ها را تحت تأثیر قرار می دهد. برای حفظ دمای بدن و جلوگیری از افزایش حرارت، گرمای اضافی از طریق فرایند هدایت سلولی و همرفت عروقی دفع می شود.
-
تعادل گرما
مرغدارها باید با آگاهی کامل و با توجه به نیازهای پرنده خود بویژه در فصل تابستان بر حفظ دمای محیط زندگی پرنده واقف باشند. دمای داخلی بدن پرنده نسبت به سایر پستانداران بسیار متغیر است، و پرنده ها دمای بدن مطلق ندارند. دمای بدن پرنده بالغ بین ۵/۴۰ درجه سانتیگراد متغیر است، در حالیکه دمای بدن جوجه تازه هچ شده تقریباً ۵/۱۰۳ درجه فارنهایت (۷/۳۹ درجه سانتیگراد) می باشد و بطور روزانه افزایش می یابد تا اینکه حدود ۳ هفتگی به یک سطح ثابت میرسد. برای داشتن حداکثر تولید در طیور، دمای بدن پرنده باید در حدود ۱۰۶ درجه فارنهایت باقی بماند. تغییرات کمتر و خارج از این محدوده دمایی ممکن است به علت شرایط فیزیولوژیکی خاص مانند جنس (خروس ها به خاطر افزایش نرخ متابولیکی و افزایش فعالیت مولکولی دمای بدن بالاتری نسبت به مرغ ها دارند)، نژاد (نژادهای کوچکتر دمای بدن بالاتری نسبت به نژادهای بزرگتر دارند)، سن، وزن بدن، دوره تولک (پرندگانی که تولک می روند دمای بدنشان بالاتر از پرندگانی است که بدنشان پوشیده از پر است)، کرچی (مرغ های کرچ دمای بدنشان افزایش می یابد) و عوامل محیطی خارجی (نور بیشتر دمای بدن را افزایش می دهد) باشد. در جوجه های گوشتی، ناحیه آسایش حرارتی به وزن بدن، میزان پوشش پر، شکل و نحوه توزیع پرها روی بدن، نحوه سازگاری و کمبود آب بدن بستگی دارد.
هنگامی که تعادل بین تولید و دفع گرما در بدن مختل می شود، دفع گرما کاهش و تولید گرما در بدن پرنده افزایش می یابد که نتیجه آن شروع تنش حرارتی است. هنگامی که دمای محیط به بالاتر یا پایینتر از ناحیه آسایش حرارتی بدن پرنده میرسد، دمای مرکز بدن پرنده افزایش می یابد. هنگامی که تولید گرما بوسیله پرنده بیشتر از گرمای دفع شده باشد، دمای مرکز بدن پرنده افزایش می یابد . وقتی دمای مرکز بدن پرنده به نقطه بحرانی که به آن دمای کشندگی می گویند (۸/۱۱۶ درجه فارنهایت یا ۴۷ درجه سانتیگراد) می رسد پرنده ها از شدت حرارت می میرند. از سوی دیگر، زمانیکه دما به پایینتر از ۱۶ درجه سانتیگراد افت میکند پرنده با انجام حرکات فیزیکی مانند لرزیدن، جمع شدن دور هم، عایق چربی و یا پوشش پر دمای بدن خود را افزایش می دهند، سپس غده تیروئید فعال شده و تولید انرژی تا زمانی که کربوهیدرات ها و چربی ها در بدن تخلیه شوند افزایش می یابد. هنگامی که دمای بدن به زیر محدوده قابل قبول میرسد، دمای بدن کاهش می یابد که نتیجه آن تلفات داخل گله است. در دماهای نسبتاً پایین گرما از بدن از طریق فرایندهای همرفت، هدایت و بازتاب منتقل می شود.
هدایت (انتقال)
هدایت دفع مستقیم گرما از بدن در تماس با سطوح خنکتر مانند کف، بستر، پرده ها، کناره دیوارها و سیم های قفس داخل سالن مرغداری است. ناحیه تماس برای انتقال همیشه کوچک است؛ بنابراین، دفع گرما از طریق هدایت تنها چند دقیقه طول می کشد. هدایت گرما از یک مولکول به مولکول دیگر و سرعت انتقال از طریق هدایت به ضخامت بافت های منطبق بستگی دارد.
همرفت
دفع گرما از طریق همرفت زمانی اتفاق می افتد که گرما از شانه، غبغب، صورت، پاها، انگشتان پا، گردن، بدن و بال ها با گردش هوا در داخل مرغداری به هوای اطراف هدر میرود. در واقع وقتی دمای هوای اطراف بالاتر از دمای بدن باشد، دفع گرما از طریق همرفت کاهش می یابد و در دمای بالاتر، ممکن دفع گرما ممکن است به هیچ وجه رخ ندهد.
بازتاب (تشعشع)
بازتاب دفع گرما از بدن پرنده به محیط اطراف بواسطه تغییرات در دمای بدن و شرایط محیطی است. وقتی دمای سطح بدن پرنده بیشتر از محیط اطرف می شود، گرما از طریق بازتاب الکترومغناطیسی از سطح بدن پرنده به محیط منتقل می شود. با افزایش اختلاف دما، گرمای از دست رفته از سطح بدن بیشتر خواهد شد. اتلاف گرما از طریق تابش تقریباً ۵ درصد از کل تلفات گرمایی را تشکیل می دهد.
اتلاف حرارتی تبخیری/بال زدن/دفع گرمای نهان
در پستانداران غدد عرق عمل تعریق را انجام داده و سبب دفع گرمای اضافی می شوند. هر چند، مرغ ها فاقد غدد عرق هستند. بنابراین، بیشترین کاهش گرما از طریق مسیر تنفسی و فرآیند خنک کننده تبخیری با تبخیر رطوبت از لایه مرطوب دستگاه تنفسی (ریه ها و کیسه های هوا) رخ می دهد. زمانیکه دمای محیط بالا باشد، فرایند خنک کننده تبخیری سبب دفع بخش زیادی از گرما از طریق پوشش داخلی دستگاه تنفسی پرندگان می شود. باز و بسته کردن بال ها با تشکیل بخار در دستگاه تنفسی گرمای اضافی را از بدن خارج می کند. بخارها از طریق دهان پرنده خارج شده و به همراه آن گرمای اضافی تبخیر می شود که نتیجه آن پایین آمدن دمای بدن پرنده می باشد. پرنده به ازای هر یک میلی لیتر آب تبخیر شده، ۵۴۰ کیلوکالری انرژی صرف میکند و این اتلاف انرژی منجر به کاهش قابل توجه عمکلرد پرنده خواهد شد. اگر چه، افزایش سطح رطوبت هوا سبب کاهش راندمان دفع گرمای نهان و افزایش دمای داخل بدن شده است.
دفع گرمای مدفوع و دفع گرما از طریق تولید تخم مرغ
مقداری از گرما از طریق خروج فضولات و تولید تخم مرغ دفع می شود. گرمای دفع شده از بدن باید معادل گرمای تولید شده باشد. تعادل گرما از طریق ذیل برقرار می شود. در صورتیکه مقدار گرمای تولیدشده بوسیله پرنده بیشتر از دفع گرما باشد، دمای بدن پرنده افزایش خواهد یافت.
https://zarinjavdaneh.ir/استرس-گرمایی،-نشانه-ها-و-راه-های-پیشگیر/
