سندرم کاهش تخم مرغ در مرغ های تخمگذار؛ عوامل،انتقال و پیشگیری
سندرم کاهش تخم مرغ (Egg drop syndrome E. D. S.)
سندرم کاهش تخم مرغ عوامل متعددی مثل مدیریت ضعیف، عوامل غذائی، عفونت های میکروبی و ویروسی مثل نیوکاسل، برنشیت عفونی و آنسفالومییلیت دارد. در سال ۱۹۷۵ سندرم جدیدی در بعضی کشورها باعث کاهش تخمگذاری در مادران گوشتی و مرغان تخمگذار تشخیص داده شد که بنام EDS 76 معرفی گردید .بیماری در بیشتر کشورهای اروپائی مشاهده شده که آزمایشات سرولوژیکی نیز آنرا تأیید کرده است در هلند ۸۰ درصد گله های مبتلا به کاهش تخم مرغ پادتن ضد این ویروس را داشته و در انگلیس ۹۰ درصد گله های مادر گوشتی با کاهش تخم مرغ دارای این پادتن بوده اند . وجود این بیماری درایران هنوز رسماًٌ تأیید نشده است .
عامل بیماری سندرم کاهش تخم مرغ :
در سال ۱۹۷۶ ویروس از خون طیور مبتلا جدا گردیده و به نام Buffy Coat 14 (BC 14) نامیده شد و سپس در ایرلند سویه ۱۲۷ که مشابه ویروس قبلی بود جدا گردید .این ویروس که بنظر میرسد منشاء آن از اردک های وحشی باشد شبیه آدنوویرس ها بوده که با دیگر آدنوویروس ها بخاطراینکه درآزمایش ژل دیفوزین فاقد آنتی ژن اصلی گروه آدونوویرس ها بوده است فرق دارد . ولی با استفاده از پادتنهادی درخشان نشان داده شده که ویروس آنتی ژن مشترکی با آدنوویروس ها دارد .
ویروس گلبول های قرمز اردک، جوجه مرغ و غاز را در آزمایش H.A جمع می نماید ولی بر روی گلبول های قرمز پستانداران اثری ندارد .ویروس را می توان در مدت وجود نشانی ها و در عرض ۱۵ روز بعد از شروع اولین نشانی از دستگاه تنفس مدفوع و غذذ مولد پوسته در مجرای تخم جدا نمود .این ویروس در تعدادی از کشت های سلولی شامل سلول های جنین اردک رشد کرده و اجسام داخل هسته ای در این سلول های ایجاد می نماید و در سلول ها ایجاد Plague می کند .در بیماری تجربی ۱۴-۷ روز بعد از شروع عفونت پادتن های رسوبی خنثی کننده SN وجلوگیری کننده از جمع شدن گلبول های قرمز (H.I) ایجاد شده که پادتن H.I تا ۱۱ ماه باکاهش مختصر باقی می ماند .بوقلمون و کبوتر نیز پس ازتزریق تجربی دارای پادتن ضدویروسی بوده اند .
انتقال بیماری سندرم کاهش تخم مرغ :
بنظر می رسدکه انتقال اصلی از مادران آلوده بخصوص در موقع وجود علائم بیماری است .جدا شدن ویروس از جوجه های یکروزه حاصله از مادران آلوده امکان انتقال از مادر را تقویت می نماید معمولاً تعداد کمی از مرغان مادر ویروس را با خود داشته ولی تا زمان رسیدن به سن تخمگذاری آنرا به مرغان مجاور انتقال نمی دهند .در این موقع با مرغان آلوده شروع به دفع ویروس می نمایند و یا اینکه مرغان مجاور حساستر شده بنابراین ویروس درگله منتشر می شود و سپس بطریقه مستقیم انتشارمی یابند .ولی بنظر می رسد که دفع ویروس کم بوده و یا انتشار ضعیف است چون حتی تور سیمی بین مرغان بالغ مانع انتشار عفونت می شود .چون پادتن ضد ویروسی در جوجه های هفت هفته گوشتی بدن هرگونه عارضه بیماری نیزوجود داشته است بنابراین امکان انتقال بیماری از این طریق نیزوجود دارد .اردک های اهلی و وحشی نیز می توانند باعث انتقال بیماری گردند .
نشانی های بیماری سندرم کاهش تخم مرغ:
این بیماری که در مرغان تازه به تخم آمده ظاهر می شود مانع رسیدن میزان تخمگذاری به حداکثر شده یا باعث کاهش شدید و ناگهانی آن می گردد .
میزان کاهش تخم تا ۳۰ درصد گزارش شده و حدود سه هفته طول می کشد و گاهی نوسانات تولید تا مدتها ادامه می یابد تخم مرغ تغییر شکل یافته و پوسته آن نرم و ضعیف بوده رنگدانه آن در پوسته های قهوه ای از بین می رود و در روی آن رسوبات گچی دانه دانه ظاهر می گردد .اسهال و کم خونی ازعلائم بیماری است و کاهش اشتها نیز به مدت یک هفته طول می کشد .سفیده تخم مرغ رقیق و گاهی قسمت سفت سفیده تیره می باشد .
تغییرات میکرسکپیک نیزدر بافت های غدد مترشحه کلسیم که عبارت از آتروفی باعث غده ای، ادم و نفوذ لمفوسیت ها و پلاسماسل و بمیزان کمتر هتروفیل و ماکروفاژ در بافت مشاهده می گردد .بنظر می رسد که تغییرات در غدد مترشحه مجرای تخم باعث کاهش pH محیط و در نتیجه تغییرات در سفیده و پوسته تخم می گردد .pH مجرای تخم بطور طبیعی ۵/۶+۳/۰ است که دراثر این بیماری به ۶+۳/۰ می رسد و pH سفیده تخم مرغ طبیعی (چند ساعت پس از گذاردن) ۸/۸-۵/۸ است که در تخم مرغ های با پوسته نازک یا نرم ۸-۲/۷ است . بطور مصنوعی نیز می توان با افزایش pH محیط تغییرات حاصله در سفیده و پوسته را از بین برد و یا با کاهش pH مثلاً با گذاردن مایه خمیری با pH 5/4 داخل مجرای تخم برای مدت چند روز تخم مرغ با پوسته نازک تولید نمود .
پیشگیری سندرم کاهش تخم مرغ:
جهت پیشگیری بیماری از تزریق واکسن غیر فعال روغنی بدن اثر سوء روی تخمگذاری استفاده نموده اند .این واکسن در گله های مادر یا گله های تخمگذار سنین ۱۸-۱۴ هفتگی به میزان ۵/۰ سانتیمتر مکعب برای یکبار در عضله تزریق می شود .تعیین میزان ایمنیت به روش آزمایش HI در این گله ها نشان دهنده ایمنیت طولانی بوده است .
