کیفیت کود تولید شده در یک واحد مرغ‌داری گوشتی و استفاده از آن

تولید کود طیور

قسمت دوم:

کیفیت کود تولید شده در یک واحد مرغ‌داری گوشتی بسته به مدیریت کود(مواد بستر)، خوراک مصرفی و قابلیت هضم آن دارد. دامنه‌ای از مواد شامل تراشه‌های چوب، کاه غلات، پوسته و کاغذ‌های خرد شده به‌عنوان مواد بستر استفاده می‌شوند. سه کار معمول برای مدیریت کود در واحد‌های طیور گوشتی انجام می‌شود.

این کارها عبارتند از استفاده‌ از بستر به صورت یک بار، استفاده‌ی مجدد از بستر به صورت جزیی و استفاده‌ از بستر برای چندین بار. استفاده از بستر به صورت یک بار شامل تمیز کردن کل سالن بعد از  هر گله و جایگزینی مواد بستر است. استفاده‌ی مجدد بستر به صورت جزیی شامل حذف بستر از قسمت پرورش اولیه(brooding) به منظور پراکنده کردن در قسمت رشد(growing) سالن است. سپس بستر جدید در قسمت پرورش اولیه پراکنده می‌شود.

بستری که به صورت جزیی مجددا استفاده می‌شود، اغلب برای چند روز کمپوست می‌شود تا دمای آن افزایش یابد و پاتوژن‌ها کشته شوند. برخی از بسترهای استفاده شده ممکن است بعد از هر دسته از بستر حذف شوند و بعد از ۲ تا ۵ دسته، کل سالن تمیز می‌شود. در حالت استفاده‌ی چندباره از بستر تنها نواله‌ها(لایه‌ی سفت بالایی کود) حذف می‌شوند و سالن ضد‌عفونی می‌شود.

بستر در قسمت پرورش اولیه به صورت دست‌نخورده رها می‌شود یا با بستر تازه به ضخامت ۵۰- ۲۵ میلی‌متر پوشانده می‌شوند. بسترهای با چندین بار استفاده ممکن است شیوع میکروب‌های بیماری‌زا و انگل‌ها را افزایش دهد و بستری با تراکم بیش‌تر مواد مغذی تولید می‌کند.

مقدار کل مواد جامد(ماده‌ی خشک) استخراج شده توسط پرنده‌ها ممکن است از طریق قابلیت هضم جیره تخمین زده می‌شود. به‌طور‌کلی، جوجه‌های گوشتی ۹۰- ۸۵% از ماده‌ی خشک خوراک را هضم می‌کنند. جوجه‌های گوشتی تا ۳۵ روز‌گی ۳- ۲٫۵ و تا ۴۹ روز‌گی ۶- ۵ کیلوگرم ماده‌ی خشک مصرف می‌کنند. در شرایط رطوبتی برابر با ۹۰% میزان کود تولیدی ۴ و ۶ کیلوگرم به ترتیب در ۳۵ و ۴۹ روز‌گی می‌باشد. مقدار هر یک از مواد مغذی استخراج شده از تفاوت بین مقدار مواد مغذی موجود در خوراک و مقدار دفع شده توسط پرنده حاصل می‌شود. برآورد شده است که جوجه‌های گوشتی تقریبا ۵۵% از کل نیتروژن، ۷۰% فسفر و ۸۰% پتاسیم را دفع می‌کنند.

مقدار خوراک ریخته شده در طی خوراک‌دهی می‌تواند به‌طور معنی‌داری مقدار کل مواد جامد و مواد مغذی موجود در بستر را تحت تأثیر قرار دهد. متوسط تولید کود زنده در هر روز برای طیور گوشتی حدود ۴۳ کیلوگرم به ازای هر ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن زنده است. مقداری از این کود تازه که به کود خشک تبدیل می‌شود برابر با ۶٫۹ کیلوگرم به ازای هر کیلوگرم وزن زنده در روز برای طیور گوشتی می‌باشد.

به‌علاوه، فاکتورهای مرتبط با نگه‌داری و ذخیره‌سازی می‌تواند بر مقدار واقعی و کیفیت کود یا بستر تولید شده از انواع مختلف طیور در واحد‌های مرغ‌داری مؤثر باشد. در میان این عوامل ترکیب خوراک، بازدهی خوراک و نوع مواد بستر، دفعات حذف لایه‌ی سخت(نواله) و دفعات تمیز کردن کلی، وزن زنده‌ی نهایی و کارهای مدیریتی را می‌توان نام برد. براساس ماده‌ی خشک میزان کود تولید شده در دامنه‌ی ۲- ۰٫۷ تن به ازای هر ۱۰۰۰ پرنده در هر گله تغییر می‌کند.

ترکیب بستر طیور

اجزای اصلی بستر طیور شامل مواد بستر، پرها، کود و خوراک ریخته شده هستند. بستر شامل مواد مغذی گیاه ازقبیل نیتروژن، فسفر و پتاسیم، عناصر معدنی از قبیل مس، روی و آرسنیک، بقایای علف‌کش‌ها و مواد دارویی ازقبیل کوکسیدیواستات‌ها، مختل‌کننده‌های اندوکراین(endocrine disruptor) و میکروارگانیسم‌ها است. همانند دیگر ضایعات آلی میزان رطوبت، pH، سطح نمک محلول و ترکیب عناصر موجود در کود و بستر طیور درنتیجه‌ی نوع طیور، جیره، مکمل‌های جیره‌ای، نوع بستر و نحوه‌ی نگه‌داری و ذخیره‌سازی آن می‌تواند به میزان زیادی متغیر باشد.

مواد مغذی گیاهی  

مواد مغذی گیاهی عمده در کود طیور شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و سولفور است(جدول ۱).

برخی از مشاهدات کلی در مورد ترکیب شیمیایی کود و بستر طیور شامل

۱) دامنه‌ی تغییر زیاد در میزان مواد مغذی می‌تواند با شماری از فاکتورها از قبیل بازدهی مصرف خوراک، مواد مورد استفاده برای بستر و کارهای مدیریتی بر روی بستر مرتبط باشد.

۲) کل میزان نیتروژن و فسفر موجود در بستر و کود که در میان بیش‌ترین ترمیم‌کننده‌های‌ آلی شامل کودها و کمپوست‌ها است.

۳) میزان کل نیتروژن و فسفر که معمولا در مورد بستر طیور کم‌تر از میزان آن در کود تازه می‌باشد که هم در تلفاتی که به دنبال دفع کود رخ می‌دهد، نقش دارد و هم بر اثر رقیق‌سازی که در اثر ترکیب کردن کودها با مواد بستر رخ می‌دهد و میزان مواد مغذی کمی دارند، تأثیر گذار است.

۴) اسید اوریک و آمونیاک که به‌عنوان ترکیبات اصلی در کود و بستر طیور هستند که مقدار نیتروژن معنی‌داری دارند.

۵) استفاده از کود طیور به‌عنوان اصلاح‌کننده‌ی خاک برای محصولات کشاورزی که مقادیر قابل ملاحظه‌ای از مواد مغذی ضروری گیاه را فراهم می‌کند(نیتروژن، فسفر و پتاسیم و مواد مغذی ثانویه(کلسیم، منیزیم و گوگرد) و برخی از عناصر معدنی کم‌نیاز(مس، مولیبدن و روی).

۶) کاربرد کود طیور براساس احتیاجات نیتروژنی گیاه که احتمالا مقدار بیش‌تری از دیگر مواد مغذی (به ویژه فسفر) را نسبت به آن‌چه‌که مورد نیاز محصول است، فراهم می‌کند.

جدول۱٫ میزان مواد مغذی کود و کمپوست‌ها(براساس گرم به ازای هر کیلوگرم وزن خشک)

در میان این مواد مغذی نیتروژن و فسفر نگرانی‌های محیطی را سبب شده‌اند. ۴ شکل از نیتروژن در کود طیور تشخیص داده شده‌اند که شامل کمپلکسی از نیتروژن آلی، نیتروژن آلی ناپایدار، آمونیاک و نیترات است. اشکال نیتروژن آلی در بستر شامل پرها، خوراک ریخته شده و هضم‌نشده و مواد بستر می‌باشد. نیتروژن آلی ناپایدار به میزان زیادی شامل اسید اوریک و اوره است. اسید اوریک در کود تازه به سرعت توسط آنزیم اوره‌آز به اوره هیدرولیز می‌شود. هنگامی که یون‌های آمونیوم در طی فرآیند کمپوست شدن هوازی اکسیده می‌شوند سبب شکل‌گیری نیترات می‌شود.

میزان فسفر در بستر طیور در حدود دوسوم مقدار فسفر آلی موجود در فاز جامد و یک‌سوم فسفر غیرآلی است. مقدار کل فسفر در بستر طیور بسته به جیره و مواد بستر متغیر است و از ۰٫۳- ۲٫۴% ماده‌ی خشک متغیر است. مطالعات نشان دادند که بخش بیش‌تر فسفر در بستر طیور به صورت اسید محلول است که قابلیت دسترسی پایینی را نشان می‌دهد.

فسفر اسیدی استخراج‌شده از بستر خام طیور توسط فسفر غیرآلی(۴۰- ۳۵%) و فسفر آلی(۶۵- ۵۸%) احاطه شده است. انواع فسفات غیرآلی در کود طیور شامل دی‌بیسیک کلسیم‌فسفات، آمورفوس‌کلسیم‌فسفات و فسفات محلول در آب با پیوند‌های ضعیف است و این در حالی است که فسفر آلی در بستر طیور به میزان زیادی به شکل نمک‌های اسید فیتیک است. مقدار مواد مغذی تولید شده در بستر یک واحد مرغ‌داری گوشتی به ظرفیت ۱۰۰۰۰۰ قطعه و ۶٫۵ گله در سال براساس مقدار مواد مغذی داده شده در متن محاسبه می‌شود(جدول۲).

مواد مغذی عمده‌ی اکی‌والان‌های کود(در شکل اکی‌والان‌های معمول) در بستر طیور و کل مساحتی که محصول ذرت با استفاده از مواد مغذی جداگانه که می‌تواند رشد کند نیز در جدول داده شده است. این امر مهم است تا توجه کنیم که هم مقدار کل مواد مغذی در بستر طیور و هم حداکثر مساحتی که محصول ذرت می‌تواند با استفاده از این مواد مغذی رشد کند به مقدار مواد مغذی بستر بستگی دارد. به‌عنوان مثال اگر میزان نیتروژن موجود در بستر ۳۵ کیلوگرم نیتروژن در تن باشد، کل میزان نیتروژن در بستر طیور که در این واحد مرغ‌داری گوشتی تولید می‌شود حدود ۲۳۴۵۰۰ کیلوگرم خواهد بود که برای رشد حداکثر ۱۱۷۲ هکتار ذرت که مقدار نیتروژن به کار رفته در آن ۲۰۰ کیلوگرم نیتروژن در هر هکتار بود، کافی است.

جدول۲٫ مقدار مواد مغذی و میزان کل مواد مغذی برآورد شده در بستر طیور در واحد مرغ‌داری ۱۰۰۰۰۰ قطعه‌ای

 https://zarinjavdaneh.ir/بستر-طیور-مصرف-و-مدیریت/

https://t.me/zarin_javdaneh

درقسمت بعدی این مقاله می خوانید:

مواد معدنی کم نیاز موجود در بستر 

با ما همراه باشید.