ویتامین B و علائم کمبود این گروه ویتامینی در تغذیه طیور
کمبود گروه ویتامین B
این ویتامین ها در بافت های گیاهی و حیوانی و مخمرها و باکتری ها موجود می باشد. غذای طیور بعلت عدم وجود موادی مثل مخمر از نظر وجود ویتامین B فقیر می باشد و چون میزان ذخیره شدن این ویتامین در بدن کم می باشد و حداکثر بیش از ۲-۱ هفته باقی نمی ماند بنابراین باید بطور دستی به غذا اضافه شود.
علاوه بر وجود این ویتامین ها بمیزان کافی در غذا کمبود آنها در اثر عوامل زیر نیز ظاهر می گردد.
۱ – آنتی ویتامین هایی که از عمل ویتامین های B جلوگیری می کنند.
بعلت اینکه ساختمان و ترکیب این مواد مشابه ویتامین B بوده می توانند جایگزین آنها گردند. مثل تیامین و پری تیامین (Pyrithiamin) ریبو فلاوین و آرابوفلاوین (Araboflavin) و مثلاً آمپرولیوم بعنوان آنتی ویتامین B1 عمل کرده و یا سولفامیدها که بعنوان ضد اسید پاراآمینوبنروئیک که سازنده اسید فولیک می باشند و یا پیری متامین دیاوریدین که ضد اسید فولیک می باشند تماماً باعث ایجاد کمبود این ویتامین ها می گردند.
۲ – ازبین رفتن فلور طبیعی سازنده ویتامین B موجود در روده ها در اثر درمان داروئی در طیور کلی باسیل و لاکتوباسیل ها در میزان ویتامین B موثرند. کلی باسیل ها سازنده ویتامین B و لاکتوباسیل ها مصرف کننده آن می باشند.
۳ – اسهال و تورم روده و عفونت ها که باعث عدم جذب مواد غذایی از روده ها می گردند و باعث کمبود ویتامین می گردند.
بطور کلی کمبود ویتامین B یا عدم رشد و تولید و خرابی بافت هایی که بمیزان زیاد به آن احتیاج دارد همراه است. جراحات در پوست، موکوس، مغز استخوان، مغز و اعصاب و عضلات مشاهده میگردند. جراحات پوستی بعلت کاهش تولید هرمنی و آنزیمی ایجاد می گردند. تولید پادتن ها کم شده و مقاومت به بیماری ها کاهش می یابد و در نتیجه باعث شدت بیماری های عفونی می گردند. ویتامین گروه B حتی اگر بمقدار خیلی زیاد نیز مصرف شوند سمی نیستند.
الف –ویتامین B1
این ویتامین بنام های ضد بربری ویتامین (Thiamine) نیز نامیده می شود و به مقدار زیاد در علوفه جوان، شیر، سبوس گندم و برنج و مخمر آبجو وجود دارد. این ویتامین بمقدار زیاد نسبت به حرارت حساس است. میزان مورد احتیاج این ویتامین درطیور در حالت عادی و استرس ۲ میلیگرم در هر کیلو غذا می باشد. مصرف آمپرولیوم بمیزان ۵/۰ تا ۲ درصد باعث کاهش این ویتامین گردیده و تیامیناز موجود در گوشت ماهی خام باعث کاهش آن می گردد.
علائم کمبود ویتامین B1
اختلال در عمل مغز و اعصاب که در طیور تورم سراسری اعصاب (Polyneuritis) را بوجود می آورد. در این حالت فلج عضلات ظاهر شده که از انگشتان شروع می شود. جوجه روی پاها نشسته، سر روی گردن به طرف عقب کشیده می شود و حالتی را بنام ستاره نگری (Star-Gazing) را بوجود می آورد. لرزش شدید سر در اثر تورم اعصاب نیز گاهی دیده می شود.
تحلیل عضلات قلب و اتساع دهلیزها گاهی مشاهده می شود. غدد فوق کلیوی بزرگ شده گاهی آثار خیز در پوست دیده می شود. تحلیل بیضه ها وگاهی معده و روده ها بوجود می آید. کاهش تولید تخم مرغ در مرغان بالغ و پایین آمدن میزان جوجه درآوری و افزایش غیر طبیعی های جنینی از علائم کمبود ویتامین است. در اثر کاهش متابولیسم مواد قندی کاهش درجه حرارت بدن ظاهر می گردد.
جهت درمان از ویتامین های تجارتی استفاده می شود.
ویتامین B2
ریبو فلاوین (Riboflavin)
این ویتامین که بیشتر در علوفه سبز وجود دارد در برابر اشعه ماوراء بنفش بسیار حساس می باشد. ویتامین B2 توسط تخم مرغ به جنین رسیده و در نتیجه خاصیه جوجه درآوری را افزایش می دهد و برای این منطور ۵/۷ میلیگرم این ویتامین در هر کیلوگرم غذا مورد نیاز است و حداقل میزان لازم برای رشد جوجه های ۴ میلیگرم در کیلوی غذاست. جذب این ویتامین در بدن از روده ها بوده مازاد آن از راه ادرار دفع می گردد. ریبوفلاوین در تمام مراحل تنفسی از راه آنزیمهای مربوطه دخالت دارد.
علائم کمبود ریبوفلاوین
کمبود این ویتامین باعث کندی رشد، ضعف، ایجاد پوسته روی پلک و اطراف دهان، اسهال و فلج پنجه پا (Curled Toe Parealysis) در جوجه مرغ و بوقلمون تاسن سه هفتگی که با جیره ناکافی از لحاظ این ویتامین تغذیه شده اند می گردد. در این حالت پنجه ها بطرف پایین و داخل پیچ خورده وزن بدن اساساً بوسیله مفاصل خرگوشی تحمل می شود. در نتیجه جوجه ها بی میل به حرکت بوده و در اثر کندی رشد و لاغری تلف می شوند.
فلج پنجه پا ممکن است در تعداد کمی از جوجه ها ظاهر شود درحالی که ممکن است تعداد بیشتر علائم فلج و راه رفتن روی مفصل خرگوشی بدون پیچش مشخص پنجه را نشان دهند. این حالت گاهی با حالتی که اغلب بخاطر پرورش در روی کف خاکی و سخت و نور زیاد لامپ بروز می کند و بنام تغییر شکل پنجه پا (Grooked Toe Deforming) نامیده می شود اشتباه شود. در این حالت پنجه ها به اطراف پیچ خورده که در اثر بدشکل گرفتن استخوان های پنجه و انتهای انگشتی تارس و متاتارس بوده و جوجه روی پا راه می رود.
درروی لاشه استحاله بدونه اعصاب شبکه بازوئی و سیاتیک و محل اتصال اعصاب به عضلات و داخل خود عضلات مشاهده می شود. عصب مبتلا متورم بوده و به سه تا چهار برابر اندازه طبیعی رسیده و رنگ آن متمایل به زرد می شود.
اگر خرابی بافت عصبی تاحدی باشد که قابل برگشت باشد با مکمل های محتوی ریبوفلاوین درمان می شوند و در حالات خفیف بخصوص در موقعیکه جوجه ها روی بستر پرورش می یابند و ریبوفلاوین مدفوع در اختیار آنهاست بدون درمان بهبود می یابند.
غیر طبیعی های جنینی
علائم کمبود ریبولاوین در بالغین کمتر متداول بوده و تنها علائم واضح آن کاهش تولید تخم مرغ و میزان جوجه درآوری آنهاست .جنین ها در سه روزگی ۱۲ تا چهارده روزگی و ۲۰ روزگی دارای حداکثر تلفات (Dead in shell) می باشند .جنین ها کوتوله و ادماتوزی و دارای استحاله غلاف میلین اعصاب بوده که بعداً در جوجه ها ایجاد فلج پنجه پا می نماید .جنین هایی که تا آخرین لحظه جنینی زنده می مانند و بدنیا می آیند دارای حالت غیر طبیعی مشخصی بوده که کرک ها قادر به پاره کردن غشاء خود نبوده و بشکل پیچ خورده و غده سفت در زیر پوست باقی می مانند به این حالت (Glubbed Down) گفته می شود. منقاراین جوجه ها و جنین ها به شکل منقار طوطی در می آید.
ج – اسید پانتوتنیک (Pantothenic Acid)
این ویتامین که در مقابل عوامل خارجی مقاوم می باشد، عامل ضد دراماتیت جوجه ها نیز نامیده شده و در گیاهان بعضی غلات، بادام زمینی کبد و گوشت موجود است. این ویتامین برای رشد جنین و جوجه لازم بوده که از راه تخم به جنین می رسد و در غیر اینصورت تلفات جنینی افزایش می یابد . میزان احتیاج به این ویتامین برای رشد جوجه ها ۱۳ و در زمان استرس ۲۰ میلیگرم در کیلوی غذاست و برای مادران بین ۲۵ – ۱۵ میلیگرم می باشد.
این ویتامین در تجزیه مواد قندی و اسیدهای آمینه و در ساخت اسیدهای چرب و استروئیدها دخالت دارد.
علائم کمبود اسید پانتوتنیک
در جوجه ها تورم جلد (Dermattos) پوسته پوسته ای در اطراف دهان، مخرج، پلک ها و گاهی پاها ایجاد می شود. گاهی پلک ها ی چشم دانه دانه بوده و بوسیله اکسودای چسبنده ای بهم می چسبند. پرها کم رشد، نامرتب و خشن و شکننده بوده و رشد ضعیف است. کبد زرد و کوچک شده و استحاله غلاف میلین نخاع شوکی وجود دارد. در صورت کمبود این ویتامین در جیره غذایی مادران جنین ها در ۱۲ تا ۱۴ روزگی با علائم شدید ادم و خونریزی زیر جلدی تلف می شوند. جوجه هائی که بدنیا می آیند کوتوله و ناقص الخلقه بوده (Stunded chick Disease بیماری جوجه های ناقص الخلقه) و ناراحتی تنفسی داشته و قادر به ایستادن نبوده و درصورت عدم درمان در چند روز اول تلف می شوند.
د – اسید نیکوتینک (Nicotinc Acid)
ویتامین pp
این ویتامین که نیاسین نیز نامیده می شود در ذرت و گندم (۱۵) و سویا موجود بوده و در سوخت و ساز کلیه مواد غذائی موثر است. جذب آن از راه روده ها بوده ومازاد آن از راه ادرار دفع می شود .دربافت پرندگان این ویتامین از تریپتوفان نیز ساخته می شود میزان مورد احتیاج به این ویتامین در حالت طبیعی ۳۵ میلیگرم و در زمان استرس ۵۰ میلیگرم در هر کیلو غذا است.
علائم کمبود ویتامین
تورم پوست، افزایش رنگدانه های پوست و رشد ضعیف پرها و اسهال، تورم موکوسی دستگاه گوارش و تناسلی در جوجه ها از علائم کمبود این ویتامین است. حالت دیگری بنام زبان سیاه (Black Tongue) در اثر کمبود این ویتامین در جوجه مشاهده می شود که با تورم حفره دهانی و قسمت فوقانی مری همراه است .علائم شبیه پروزیس در جوجه ها با بزرگ شدن مفصل زاند، انحناء استخوان پا بدون لغزیدن و ترآشیل از محل خود نیز در اثر کمبود اسید نیکوتینیک میتوان مشاهده نمود. درمرغان بالغ کاهش تخمگذاری، کاهش میزان جوجه درآوری را باعث می شود.
ه – ویتامین B6 پیریدوکسین (Pyridoxine)
این ویتامین در غلات، مخمرها و محصواتن حیوانی وجود داشته و در متابولیسم پروتئین ها دخالت دارد میزان احتیاج به این ویتامین بین ۳ تا ۵ میلیگرم در هرکیلوغذا است که در هوای گرم میزان مورد احتیاج بیشتر می شود.
علائم کمبود پیریدوکسین
در طیور کمبود این ویتامین در عرض چندروز با علائم کم اشتهائی، افتادن سر و آویزان بودن بال ظاهرمی شود. کم کم پرها غیر طبیعی شده و خاصیت تحریک پذیری افزایش می یابد و بالاخره بصورت حرکات نامتعادل و تشنج درمی آید. کاهش لنفوسیت و کاهش تولید پادتن ها نیز در اثر کمبود این ویتامین ظاهر می شود. در مرغان بالغ کاهش تخم مرغ و کاهش میزان جوجه درآوری از علائم کمبود این ویتامین است.
و – بیوتین Biotin
ویتامین H
این ویتامین در علوفه سبز و کبد و مخمرها وجود داشته و میزان آن در تخم مرغ در میزان جوجه درآوری و زنده ماندن جنین در سه روز قبل از تولید و در هفته اول زندگی جوجه اهمیت زیاد دارد.
میزان مورد احتیاج این ویتامین برای مرغان مادر ۱۵۰ میکروگرم و در جوجه های گوشتی ۱۲۰ میکروگرم در هر کیلو غذا است. این ویتامین باید بطور اضافی در غذای طیور وارد گردد .مصرف تخم مرغ خام که حاوی ماده آنتی بیوتین بنام آویدین (Avidin) که با بیوتین ترکیب شده و آنرا غیر قابل جذب می نماید باعث کاهش این ویتامین می گردد. آویدین نسبت به حرارت حساس بوده و غیر فعال می شود. مصرف سولفانامیدها و آنتی بیوتیک ها و مسمومیت با حشره کش ها نیز باعث کاهش این ویتامین در بدن می گردد.
علائم کمبود بیوتین
در جنین های حاصله از تخم مرغ های مبتلا به کمبود ویتامین انگشتان سوم و چهارم بوسیله پرده ای بهم چسبیده بوده و ناقص شدن جنین بخصوص در اسکلت بوجود می آید منقار بشکل منقار طوطی بوده و پیچ خوردگی درشت نی مشاهده می گردد.
در جوجه ها علائم کندی رشد، ضعف عضلانی، تورم و ایجاد پوسته در جلد، منقار و پا و تورم کف پا و نکروز انگشت ها و علائم پروزیس مشاهده می گردد. کمبود این ویتامین در ایجاد سندروم کبد وکلیه چرب در جوجه کبابی ها دخالت دارد.
ز – اسید فولیک (Folic Acid)
این ویتامین در علوفه سبز موجود بوده وچون در برابر حرارت حساس است باید به جیره غذائی اضافه شود. میزان لازم این ویتامین در طیور گوشتی ۷/۱ – ۲/۱ میلیگرم در هر کیلو غذاست. در موقع مصرف آنتی بیوتیک ها و سولفامیدها و تری متوپریم احتیاج به این ویتامین افزایش می یابد –کمبود ویتامین های B12 و C وهمچنین آهن ممکن است باعث کاهش اسید فولیک شوند. اسید فولیک حامل واحدهای کربن تنها مثل گروه متیل ها در بسیاری واکنش های بیوشیمیائی شامل سنتز کولین و پورین ها دخالت داشته و بنابراین برای ساختن اسید فولیک و تقسیم سلولی لازم است.
علائم کمبود اسید نوکلئیک
کمبود آن در جیره غذائی مادران باعث کمی آن در تخم مرغ و در نتیجه کاهش میزان جوجه درآوری است تلفات جنین زیاد شده و تغییر شکل استخوانی مثل خمیدگی استخوان قلم، تغییر شکل منقار،گردن و خمیدگی استخوان های درشت نی و انگشتان ایجاد می شود. در جوجه ها کمبود آن باعث کاهش رشد، کم خونی در اثر کاهش اریتروسیت ها، لکوسیت ها، ترومبوسیتها می گردد .همچنین باعث کاهش رنگدانه پرها می گردد و باعث آتروفی اپی تلیوم دستگاه گوارش گردیده که روی جذب اثر منفی گذارده و اسهال تولید می نماید.
ج – ویتامین B12
کوبالامین Cobalamine
این ویتامین در پودر ماهی و پور گوشت موجود بوده و قبلاً بنام Animal Protein Factor نامیده می شد. این ویتامین توسط باکتری های رودهای ساخته می شود .میزان مورد احتیاج به این ویتامین ۱۰ میکروگرم در هر کیلو غذاست و مازاد آن از راه ادرار و مدفوع دفع می شود. ویتامین B12 برای تولید تخم مرغ لازم بوده و در سنتز اسید نئوکلیک دخالت دارد. جیره های حاوی میزان زیاد پروتئین و بعضی چربی ها احتیاج به این ویتامین را افزایش می دهند و گاهی عدم تعادل بین اسید آمینه را می توان با افزایش ویتامین B12 تصیحیح نمود. سویای خام حاوی آنتی ویتامین B12 است.
علائم کمبود ویتامین B12
کمبود این ویتامین باعث اختلال متابولیسم اسیدهای چرب و مواد نشاسته ای و سنتز اسیدهای آمینه می گردد(۳۲) میزان تخمگذاری و جوجه در آوری کاهش یافته و جنین ها بد شکل شده، تحلیل عضلات پاها و خونریزی پرده آلانتوئید و بزرگ شدن کلیه ها مشاهده شده که باعث تلفات زیاد بخصوص در روز ۱۷جنینی می گردد. در جوجه ها کندی رشد و تأخیردر تولید پرها را باعث می گردد و گاهی زخمهائی در پیش معده ایجاد می شود.
ط- کولین Choline
کولین ازویتامین های گروه B لیپوتروپیک بوده و چون ناپایدار می باشد بصورت کولین کلراید و یا کولین بی تارتارات ساخته می شود. بطور طبیعی ویتامین بمقدار زیاد در گیاهان و غلات و کبد و پودر ماهی موجود است. کولین در ساختن غشاهای سلولی و در متابولیسم اسیدهای چرب و سنتز فسفولیپیدها شامل لسیتین دخالت دارد. این ویتامین بعنوان دهنده متیل در سنتز متیونین به سیستین دخالت داشته و کمبود آن باعث کاهش تجزیه اسیدهای چرب و در نتیجه جمع شدن چربی می گردد. میزان مورد نیاز کولین بنابر میزان متیونین و اسید فولیک و ویتامین B12 و چربی جیره تعیین می گردد. که در طیور گوشتی ۳/۱ تا ۶/۱گرم در هر کیلو غذا بوده و برای مرغان تخمی یک گرم است.
علائم کمبود کولین
کمبود آن باعث کاهش رشد و کاهش تعداد و وزن تخم مرغ و کاهش میزان جوجه درآوری است همچنین باعث ناراحتی های عصبی و پروزیس می گردد که با ورم اطراف مفصل زانو شروع شده و سپس مفصل لغزنده و مسطح شده و استخوان قلم پا خمیدگی یافته و بالاخره تراشیل از محل اصلی خود خارج می شود. برای جلوگیری از پروزیس میزان ۹/۱ گرم کولین در هر کیلو غذا همراه با منگنز، اسید فولیک، اسید نیکوتنیک و بیوتین لازم است ضمناً کاهش کولین باعث ایجاد کبد چرب شده و ترکیب آن با متیونین و ویتامین B12 در کاهش چربی کبد موثر است.
ی – اینوزیتول Inositol
اینوزیتول ازویتامین های گروه ویتامین B لیپوتروپیک بوده و در بافت های گیاهی و حیوانی بصورت فسفاتید اینوزیتول موجود است. میزان متوسط اینویتامین برای رشد طیور ۳ میلیگرم در کیلوی غذاست. اینوزیتول در متابولیسم چربی دخالت داشته و در مغز و نخاع موجود بوده و در ساختن میتوکندری دخالت دارد. کمبود آن باعث کاهش وزن و ناراحتی های عصبی شده و مشوق ایجاد سندروم کبد چرب است.
