تورم عفونی کبد طیور ؛ عامل بیماری، تشخیص، درمان و پیشگیری
تورم عفونی کبد طیور
تورم عفونی کبد طیور (IBHC) Inclusion body hepatitis of chicken این بیماری که بنام سندروم کم خونی همراه با خونریزی (Hemorrhagic anemia syndrome) نیز نامیده شده است ابتدا در آمریکا در سال ۱۹۶۳ توسط (Helmboldt , Frazier) هلم بولدتو فرازیر تحت نام یک بیماری کمیاب با عامل تولید کننده نامعلوم توصیف شد. سپس بیماری در کانادا، ایرلند، انگلیس و ایتالیا مشاهده گردید. حالاتی از این بیماری دردرمانگاه طیور دانشکده دامپزشکی تهران در جوجه های تخمی و گوشتی مشاهده شده است که به تأیید آزمایشات هیستوپاتالوژیکی رسیده است.
عامل بیماری تورم عفونی کبد طیور:
بنظر می رسد که ویروسی از جنس آدنوویروس ها تیپ تیپتن (Tipton) از خانواده آدنوویریده (Adenoviridae) همراه با عوامل دیگر در ایجاد بیماری دخالت داشته باشند. ابتلاء با بیماری گامبور و آلودگی با این ویروس را تشدید کرده و همراه شدن مایکوپلاسما و ویروس برونشیت عفونی بر شدت بیماری می افزاید. تزریق شیرابه کبدی به جنین مرغ ۷-۴ روزه از راه کیسه زرده با ایجاد پرخونی و خونریزی جلدی باعث مرگ جنین ۱۰-۵ روز بعد از تزریق می گردد. البته باید جنین از گله های حساس در برابر بیماری تهیه شده باشد. تزریق در جنین ۱۰ روزه ایجاد Plague در پرده کوریوآلانتوئیک ۷-۵ روز بعد از تزریق می نماید.
مناطق نکروز و گنجیدگی های داخل هسته ای بازوفیلیک در کبد جنین تزریق شده مشاهده می شود. زرده جنین تزریق شده پس از تزریق به جوجه های جوان حساس باعث جراحات کبدی، نقاط نکروزه و خونریزی در سطح کبد می گردد. بعضی از جوجه ها می میرند و بعضی رشدشان متوقف می گردد .کم رنگی مغز استخوان و خونریزی عضلانی در بعضی جوجه ها ممکن است دیده شود .در این جوجه ها گنجیدگیهای داخل هسته ای و نقاط نکروز کبدی دیده می شود .با کمک میکرسکپ الکترونی ویروس را می توان در مراحل اولیه بیماری در بافت کبد دید .ویروس در کشت بافت کلیه جنین مرغ رشد کرده و ایجاد CPE می نماید .
طرز انتقال و واگیری تورم عفونی کبد طیور:
بیمارای بنظرمی رسد که از راه تخم از گله مادر به جوجه ها می رسد .عامل بیماری همراه با مدفوع دفع شده و بیماری را از گله ای به گله ای منتقل می سازد . این بیماری هم در گله های گوشتی و هم در گله های تخمی دیده می شود. جوجه های حاصله از مادران ایمن بمدت ۴-۳ هفته مقاوم می باشند. هرچند که دلائل کمی دال بر وجود بیماری در نژادهای بخصوص وجود دارد ولی شواهد نشان می دهد که طیوریکه مبتلا بوده اند از نژادهای بخصوص بوده اند که این مطلب شاید نشان دهد که یا بیماری از راه تخم به آنها رسیده یا اینکه میزان پادتن مادری در آنها کم بوده است. این بیماری بیماری مرغان جوان است که شیوع آن بین ۱۰-۵ هفتگی و بیشتر در ۷-۶ هفتگی است.
شیوع بیماری بیشتر در بهار و تابستان است البته تا موقعیکه عامل بیماری بطور دقیق مشخص نشده نمی توان طرق انتشار آنرا بطور یقین مشخص نمود.
علائم کلینیکی تورم عفونی کبد طیور:
تلفات اولیه گاهی بدون تظاهر هیچگونه نشانی دیده می شود و در عرض ۳-۲ روز با وجودیکه گله ظاهر سالم دارد تلفات ممکن است تا ۱۰ برابر بیشتر شود. با پیشرفت بیماری نشانی های رنگ پریدگی یا زردی در قسمت های بدون پر پوست، خمودگی، ضعف و مرگ ظاهر می شود . سیربیماری در یک پرنده سریع و گاهی در عرض ۲۴ ساعت تلف می شود. دوره بیماری در گله ۱۰-۷ روز و تلفات در روزهای ۵-۳ به حداکثر می رسد. میزان تلفات در روز بین ۱-۵/۰ درصد و حداکثر تلفات در تمام دوره بیماری بین ۱۰-۲ درصد می رسد.
بیشتر واگیری ها در طیوریکه در بستر پرورش داده می شوند دیده شده است. اغلب بیماری با بیماری های دیگر مثل عفونت های تنفسی و یا گوارشی همراه است. در چنین مواردی دوره بیماری در گله و میزان تلفات افزایش می یابد. در درمانگاه طیور دانشکده دامپزشکی تهران بیشتر بیماری همراه با تورم جلدی قانقاریائی و بیماری های مایکوپلاسمائی بوده است.
جراحات کالبد گشائی تورم عفونی کبد طیور:
طیورتلف شده اغلب در وضعیت خوب بوده که نشان دهنده دوره کوتاه بیماری است. در روی لاشه کم خونی عمومی اغلب همراه با خونریزی در عضلات سینه و ران و در تمام چربی های بدن و اندام های داخلی دیده می شود. کبد بزرگ، متورم و کمرنگ با تظاهر چربی و خونریزی روی آن است گاهی لکه های نکروتیک نیز روی آن دیده می شود. بطورکلی تغییرات متفاوتی در کبد طیور مشاهده می شود. کلیه بزرگ، بی رنگ با نقاط خونریزی زیر کپسول و کریستال های شبیه اورات و مغز استخوان چرب زرد رنگ و کم خون است.
گاهی آب آوردگی پرده قلب مشاهده می شود. کیسه فابریسیوس کوچکتر از حد معمول (۳/۱ اندازه طبیعی) است که شاید این حالت به علت آلودگی قبلی با بیماری گامبورو باشد . میزان گلبول قرمز به ۵/۰ تا ۱۰/۱ اندازه طبیعی می رسد. طحال با اندازه متفاوت، بی رنگ و تظاهر دان دان دیده می شود.
پیش معده
در پیش معده بخصوص در محل اتصال به سنگدان نقاط خونریزی پراکنده موجود بوده که این نقاط در زیر مخاط سنگدان گاهی کشیده شده و باعث تیرگی محل شده و گاهی باعث افتادن غشاء سنگدان می شود. در غشاء سروزی و موکوسی روده ها نیز گاهی لکه های خونریزی دیده می شود. در بعضی اشکال بیماری فقط علائم کم خونی بدون تغییرات کبد دیده می شود. در آزمایشات ریزبینی بیشتر جراحات در مغز استخوان، کبد، کلیه و بورس فابریسیوس است.
در مغز استخوان بیشتربافت چربی و سلول های مزانشیمی دیده می شود. در بافت کبد نقاط نکروز دیده که با گلبول های قرمز و گاهی همراه با سلول های ماکروفاژ و لمفوسیت پر شده اند. در داخل سلول های کبدی گنجیدگی های داخل هسته ای بازوفیلیک مشاهده می شود. هیپرپلازی مجاری صفراوی گاهی وجود دارد.
در بافت کلیه آماس و استحاله سلول های مخاطی لوله های اداری و ادم بافت بین لوله ای و گاهی همراه با خونریزی در این قسمت است. در کیسه فابریسیوس نفوذ سلول های لمفوسیتی دیده می شود. فولکول های لمفاوی از نظر اندازه کوچک شده و بطور کلی بیشتر جراحات ریزبینی کیسه فابریسیوس شبیه بیماری مارک است.
تشخیص تورم عفونی کبد طیور:
از نظر کلینیکی بیماری با بسیاری از بیماری هائی که در این سنین دیده می شوند قابل اشتباه است. اگرچه ظاهر سالم گله کمک به تشخیص می کند ولی چند بیماری ممکن است بااین بیماری اشتباه شوند.
از جدا کردن ویروس از پرنده بیمار می توان برای تشخیص استفاده کرد برای این منظور بایدنمونه ها هرچه زودتر به آزمایشگاه برسد و سپس شیرابه کبد به جنین مرغ های حاصله از گله های غیر ایمن تزریق شود. اندازه گیری میزان گلبول قرمز (Pached cell volume . PCV) که در این بیماری بین ۲۶-۲۲ می رسد برای اندازه گیری شدت کم خونی لازم است.
بعلت اینکه بعد ازعفونت پادتن خنثی کننده ویروس در خون بوجود می آید بنابراین از آزمایش خنثی کنندگی ویروس بیماری توسط سرم مبتلایان می توان به بوجود بیماری پی برد .آزمایش ژل دیفوزین و پادتنهای درخشان به تشخیص کمک می کنند. بیماری راباید از بیماری کوکسیدیوز روده باریک بخاطر خونریزی های جدار روده ای نیز تمیزداد.
درمان و پیشگیری تورم عفونی کبد طیور:
برای بیماری درمانی نیست فقط به تقویت عمومی بدن باید پرداخت و در حالت وجود بیماری های ثانوی به رفع آنها اقدام کرد. راههای پیشگیری هنوز بطور کامل مطالعه نشده ولی چون احتمال انتقال بیماری از مادران موجود می باشد و بیماری در بعضی نژادهای معین دیده می شود بنابراین باید از نژادهای مقاوم و گله های عاری از بیماری برای جوجه کشی استفاده نمود.
در ضمن چون ویروس به عوامل خارجی مقاوم است و برای مدت طولانی در مواد آلوده به مدفوع یا بستر باقی می ماند بنابراین باید پس از خروج گله عمل شستشو و ضد عفونی دقیق بخصوص با ترکیبات یده و یا هیپوکلریت سدیم انجام شود.
منبع مورد استفاده:
دکتر محمد حسن بزرگمهری- بیماری های طیور ، انتشارات واحد فوق برنامه دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی، چاپ اول ، تهران، فروردین ۱۳۶۴٫
https://zarinjavdaneh.ir/سندرم-کبد-چرب-هموراژیک-یا-خونریزی-دهند/
